02. Wat is CPTSS
Geplaatst: wo 08 juli 2026 13:00:00
Op deze informatie kunt u hier niet reageren.
CPTSS staat voor Complexe Posttraumatische Stressstoornis. Het is een psychische aandoening die kan ontstaan na langdurige, herhaalde of terugkerende traumatische ervaringen. Vaak gaat het om situaties waarin iemand zich gedurende langere tijd onveilig, machteloos of afhankelijk voelde en moeilijk of niet aan de situatie kon ontsnappen. CPTSS is opgenomen in de ICD-11 (International Classification of Diseases) van de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) en wordt internationaal erkend als een zelfstandige diagnose. Hoewel CPTSS veel overeenkomsten heeft met PTSS, gaat het om een eigen aandoening met een breder klachtenpatroon. Mensen met CPTSS hebben vaak dezelfde kernsymptomen als mensen met PTSS, maar ervaren daarnaast ook langdurige problemen met het reguleren van emoties, een negatief zelfbeeld en moeite met het aangaan of onderhouden van relaties.
Hoe kan CPTSS ontstaan?
CPTSS kan ontstaan wanneer iemand gedurende langere tijd wordt blootgesteld aan traumatische ervaringen. Meestal gaat het om situaties waarin iemand weinig controle had over wat er gebeurde en zich niet of nauwelijks aan de situatie kon onttrekken. Voorbeelden van traumatische ervaringen die kunnen bijdragen aan het ontstaan van CPTSS zijn:
De belangrijkste kenmerken van CPTSS
Naast de kernsymptomen van PTSS ervaren mensen met CPTSS vaak ook problemen op drie gebieden:
1. Problemen met emotieregulatie.
Mensen met CPTSS kunnen moeite hebben om emoties onder controle te houden. Emoties kunnen plotseling heel intens zijn of juist afgevlakt aanvoelen. Angst, verdriet, boosheid of schaamte kunnen het dagelijks leven sterk beïnvloeden.
2. Een negatief zelfbeeld.
Veel mensen met CPTSS voelen zich schuldig, schamen zich of hebben een diep gevoel van minderwaardigheid. Zij geven zichzelf regelmatig de schuld van wat er is gebeurd, ook wanneer daar geen enkele aanleiding voor is.
3. Moeite met relaties
Langdurige traumatische ervaringen kunnen het vertrouwen in andere mensen aantasten. Daardoor kunnen relaties ingewikkeld zijn. Sommige mensen trekken zich terug uit sociale contacten, terwijl anderen moeite hebben met het stellen van grenzen of bang zijn om verlaten te worden.
Waarom bestaat er soms onduidelijkheid over de diagnose CPTSS?
Veel mensen vragen zich af waarom een behandelaar spreekt over CPTSS, terwijl op officiële documenten of in medische dossiers vaak alleen PTSS staat vermeld. De verklaring ligt in het gebruik van twee verschillende internationale classificatiesystemen. CPTSS is opgenomen in de ICD-11 (International Classification of Diseases) van de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO). In Nederland wordt binnen de geestelijke gezondheidszorg echter ook veel gewerkt met de DSM-5-TR (Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders) van de American Psychiatric Association (APA). In dit classificatiesysteem is CPTSS op dit moment geen afzonderlijke diagnose. Daardoor kan het voorkomen dat een behandelaar tijdens de behandeling spreekt over CPTSS, terwijl voor de officiële registratie of declaratie de diagnose PTSS wordt gebruikt. Dit betekent niet dat CPTSS geen erkende aandoening is, maar dat verschillende classificatiesystemen naast elkaar worden gebruikt. Voor veel mensen is dit verwarrend. Gelukkig groeit de kennis over CPTSS en herkennen steeds meer behandelaren de specifieke gevolgen van langdurig trauma.
Is CPTSS te behandelen?
Ja, hoewel herstel vaak tijd kost, zijn er verschillende behandelingen die kunnen helpen. De behandeling wordt afgestemd op de klachten, de traumatische ervaringen en de persoonlijke situatie.Welke behandelingen er zijn en hoe deze werken, wordt uitgebreid besproken in het thema Herstellen van deze kennisbank.
Samenvatting
Complexe Posttraumatische Stressstoornis (CPTSS) is een psychische aandoening die kan ontstaan na langdurige of herhaalde traumatische ervaringen. Naast de kernsymptomen van PTSS ervaren mensen met CPTSS vaak problemen met emotieregulatie, een negatief zelfbeeld en moeite met relaties.CPTSS is opgenomen in de ICD-11 (International Classification of Diseases) van de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO), maar is geen afzonderlijke diagnose binnen de DSM-5-TR (Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders). Hierdoor kan in de praktijk verschil bestaan tussen de diagnose die een behandelaar gebruikt en de diagnose die officieel wordt geregistreerd.Ondanks de ingrijpende gevolgen is herstel mogelijk. Met passende behandeling en ondersteuning kunnen veel mensen stap voor stap weer meer regie krijgen over hun leven.
Bronnen
Dit artikel is gebaseerd op:
CPTSS staat voor Complexe Posttraumatische Stressstoornis. Het is een psychische aandoening die kan ontstaan na langdurige, herhaalde of terugkerende traumatische ervaringen. Vaak gaat het om situaties waarin iemand zich gedurende langere tijd onveilig, machteloos of afhankelijk voelde en moeilijk of niet aan de situatie kon ontsnappen. CPTSS is opgenomen in de ICD-11 (International Classification of Diseases) van de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) en wordt internationaal erkend als een zelfstandige diagnose. Hoewel CPTSS veel overeenkomsten heeft met PTSS, gaat het om een eigen aandoening met een breder klachtenpatroon. Mensen met CPTSS hebben vaak dezelfde kernsymptomen als mensen met PTSS, maar ervaren daarnaast ook langdurige problemen met het reguleren van emoties, een negatief zelfbeeld en moeite met het aangaan of onderhouden van relaties.
Hoe kan CPTSS ontstaan?
CPTSS kan ontstaan wanneer iemand gedurende langere tijd wordt blootgesteld aan traumatische ervaringen. Meestal gaat het om situaties waarin iemand weinig controle had over wat er gebeurde en zich niet of nauwelijks aan de situatie kon onttrekken. Voorbeelden van traumatische ervaringen die kunnen bijdragen aan het ontstaan van CPTSS zijn:
- langdurige emotionele mishandeling;
- seksueel misbruik;
- huiselijk geweld;
- lichamelijke mishandeling;
- ernstige verwaarlozing;
- opgroeien in een onveilige gezinssituatie;
- langdurige pesterijen of intimidatie;
- mensenhandel of gevangenschap;
- marteling of langdurig oorlogsgeweld.
De belangrijkste kenmerken van CPTSS
Naast de kernsymptomen van PTSS ervaren mensen met CPTSS vaak ook problemen op drie gebieden:
1. Problemen met emotieregulatie.
Mensen met CPTSS kunnen moeite hebben om emoties onder controle te houden. Emoties kunnen plotseling heel intens zijn of juist afgevlakt aanvoelen. Angst, verdriet, boosheid of schaamte kunnen het dagelijks leven sterk beïnvloeden.
2. Een negatief zelfbeeld.
Veel mensen met CPTSS voelen zich schuldig, schamen zich of hebben een diep gevoel van minderwaardigheid. Zij geven zichzelf regelmatig de schuld van wat er is gebeurd, ook wanneer daar geen enkele aanleiding voor is.
3. Moeite met relaties
Langdurige traumatische ervaringen kunnen het vertrouwen in andere mensen aantasten. Daardoor kunnen relaties ingewikkeld zijn. Sommige mensen trekken zich terug uit sociale contacten, terwijl anderen moeite hebben met het stellen van grenzen of bang zijn om verlaten te worden.
Waarom bestaat er soms onduidelijkheid over de diagnose CPTSS?
Veel mensen vragen zich af waarom een behandelaar spreekt over CPTSS, terwijl op officiële documenten of in medische dossiers vaak alleen PTSS staat vermeld. De verklaring ligt in het gebruik van twee verschillende internationale classificatiesystemen. CPTSS is opgenomen in de ICD-11 (International Classification of Diseases) van de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO). In Nederland wordt binnen de geestelijke gezondheidszorg echter ook veel gewerkt met de DSM-5-TR (Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders) van de American Psychiatric Association (APA). In dit classificatiesysteem is CPTSS op dit moment geen afzonderlijke diagnose. Daardoor kan het voorkomen dat een behandelaar tijdens de behandeling spreekt over CPTSS, terwijl voor de officiële registratie of declaratie de diagnose PTSS wordt gebruikt. Dit betekent niet dat CPTSS geen erkende aandoening is, maar dat verschillende classificatiesystemen naast elkaar worden gebruikt. Voor veel mensen is dit verwarrend. Gelukkig groeit de kennis over CPTSS en herkennen steeds meer behandelaren de specifieke gevolgen van langdurig trauma.
Is CPTSS te behandelen?
Ja, hoewel herstel vaak tijd kost, zijn er verschillende behandelingen die kunnen helpen. De behandeling wordt afgestemd op de klachten, de traumatische ervaringen en de persoonlijke situatie.Welke behandelingen er zijn en hoe deze werken, wordt uitgebreid besproken in het thema Herstellen van deze kennisbank.
Samenvatting
Complexe Posttraumatische Stressstoornis (CPTSS) is een psychische aandoening die kan ontstaan na langdurige of herhaalde traumatische ervaringen. Naast de kernsymptomen van PTSS ervaren mensen met CPTSS vaak problemen met emotieregulatie, een negatief zelfbeeld en moeite met relaties.CPTSS is opgenomen in de ICD-11 (International Classification of Diseases) van de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO), maar is geen afzonderlijke diagnose binnen de DSM-5-TR (Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders). Hierdoor kan in de praktijk verschil bestaan tussen de diagnose die een behandelaar gebruikt en de diagnose die officieel wordt geregistreerd.Ondanks de ingrijpende gevolgen is herstel mogelijk. Met passende behandeling en ondersteuning kunnen veel mensen stap voor stap weer meer regie krijgen over hun leven.
Bronnen
Dit artikel is gebaseerd op:
- ICD-11 (International Classification of Diseases) – Wereldgezondheidsorganisatie (WHO)
- DSM-5-TR (Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders) – American Psychiatric Association (APA)
- Nederlandse multidisciplinaire richtlijnen voor trauma- en stressorgerelateerde stoornissen
- Internationale wetenschappelijke literatuur over complexe traumagerelateerde stoornissen