PTSS Nederland - Forum

Op deze informatie kunt u hier niet reageren.

Een van de belangrijkste kenmerken van PTSS en CPTSS is vermijding. Mensen proberen bewust of onbewust situaties, gedachten, gevoelens of herinneringen te vermijden die hen aan een traumatische gebeurtenis doen denken. Op korte termijn kan vermijding helpen om spanning of angst te verminderen. Op de langere termijn kan het er echter voor zorgen dat klachten blijven bestaan of zelfs verergeren. Vermijding is geen teken van zwakte of onwil. Het is vaak een natuurlijke reactie van het brein om opnieuw ervaren van pijn, angst of gevaar te voorkomen.

Goed om te weten
Vermijding is meestal een automatische beschermingsreactie. Veel mensen zijn zich er in het begin niet eens van bewust hoeveel situaties zij ongemerkt zijn gaan vermijden.

Wat is vermijding?
Vermijding betekent dat iemand alles probeert te ontlopen wat herinneringen aan het trauma kan oproepen. Dit kan heel bewust gebeuren, maar ook zonder dat iemand zich daarvan volledig bewust is. Vermijding kan betrekking hebben op:

• plaatsen;
• mensen;
• gesprekken;
• gedachten;
• gevoelens;
• herinneringen;
• activiteiten;
• televisieprogramma's;
• nieuwsberichten;
• geuren of geluiden.

Het doel is vaak hetzelfde: het voorkomen van spanning, angst of een herbeleving.

Hoe herken je vermijding?
Vermijding kan zich op veel verschillende manieren uiten. Veelvoorkomende voorbeelden zijn:

• niet meer autorijden na een ernstig verkeersongeval;
• een bepaalde straat of wijk vermijden;
• niet meer naar drukke evenementen gaan;
• gesprekken over het trauma uit de weg gaan;
• emoties wegdrukken;
• foto's of herinneringen vermijden;
• bepaalde mensen niet meer willen ontmoeten;
• niet meer naar het nieuws kijken;
• afspraken afzeggen omdat ze te veel spanning geven.

Niet iedereen herkent direct dat dit vormen van vermijding zijn. Vaak lijken deze keuzes heel logisch of vanzelfsprekend.

Waarom vermijden mensen?
Na een traumatische gebeurtenis leert het brein om gevaar zo veel mogelijk te voorkomen. Wanneer een bepaalde situatie spanning oproept, geeft het vermijden daarvan vaak direct een gevoel van opluchting. Daardoor leert het brein dat vermijden "werkt". Dit kan ertoe leiden dat iemand steeds meer situaties gaat vermijden. Hoewel dit op korte termijn prettig kan voelen, krijgt het brein hierdoor minder kans om te ervaren dat veel situaties inmiddels weer veilig zijn.

Hoe kan vermijding zich uiten in het dagelijks leven?
Vermijding kan grote gevolgen hebben voor het dagelijks functioneren. Voorbeelden zijn:

• niet meer met het openbaar vervoer reizen;
• boodschappen doen op rustige momenten;
• sociale contacten verminderen;
• feestjes of verjaardagen overslaan;
• geen films of nieuwsberichten meer kijken;
• steeds thuis willen blijven;
• werk of studie vermijden;
• gevoelens wegdrukken door voortdurend bezig te blijven;
• alcohol, drugs of andere middelen gebruiken om emoties niet te hoeven voelen.

Niet iedereen zal al deze vormen van vermijding herkennen. Vaak ontwikkelt vermijding zich geleidelijk.

Hoe kan de omgeving dit ervaren?
Voor de omgeving is vermijding niet altijd gemakkelijk te begrijpen. Partners, familieleden of collega's kunnen merken dat iemand:

• steeds vaker uitnodigingen afslaat;
• bepaalde onderwerpen niet wil bespreken;
• liever thuis blijft;
• afspraken op het laatste moment afzegt;
• zich sociaal terugtrekt;
• bepaalde plaatsen koste wat kost wil vermijden.

Voor de omgeving kan dit overkomen als desinteresse, afstandelijkheid of gebrek aan motivatie. In werkelijkheid probeert iemand met PTSS of CPTSS vaak een situatie te vermijden die veel spanning oproept of een herbeleving kan uitlokken. Begrip en geduld helpen meestal meer dan druk uitoefenen of iemand dwingen om moeilijke situaties aan te gaan.

Veelvoorkomende misverstanden
1. "Je loopt gewoon weg voor je problemen."
Vermijding is meestal geen bewuste keuze. Het is een automatische beschermingsreactie van het brein.
2. "Als je alles vermijdt, voel je je vanzelf beter.
3. "Op korte termijn kan vermijding spanning verminderen. Op de langere termijn kan het er juist voor zorgen dat klachten blijven bestaan.
4. "Waarom ga je niet gewoon weer autorijden?"
Voor iemand met PTSS kan autorijden sterk verbonden zijn met een traumatische ervaring. De angst die daarbij ontstaat is echt, ook wanneer de situatie objectief veilig is.

Wanneer is het verstandig hulp te zoeken?
Wanneer vermijding ervoor zorgt dat iemand steeds minder kan deelnemen aan het dagelijks leven, is het verstandig professionele hulp te zoeken. Dit geldt bijvoorbeeld wanneer iemand:

• nauwelijks nog buitenshuis komt;
• sociale contacten verliest;
• werk of studie niet meer kan uitvoeren;
• steeds meer situaties gaat vermijden.

Een behandelaar kan helpen om stap voor stap weer vertrouwen op te bouwen en vermijding te verminderen.

Samenvatting
Vermijding is een veelvoorkomend symptoom van PTSS en CPTSS. Mensen proberen situaties, gedachten of gevoelens te vermijden die herinneringen aan het trauma oproepen. Hoewel vermijding op korte termijn verlichting kan geven, kan het op de langere termijn herstel juist in de weg staan. Met passende behandeling en begeleiding kunnen veel mensen leren om stap voor stap weer grip te krijgen op hun leven.

Bronnen
Dit artikel is gebaseerd op:

• DSM-5-TR (Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders) – American Psychiatric Association (APA)
• ICD-11 (International Classification of Diseases) – Wereldgezondheidsorganisatie (WHO)
• Nederlandse multidisciplinaire richtlijnen voor trauma- en stressorgerelateerde stoornissen
• Internationale wetenschappelijke literatuur over PTSS, CPTSS en vermijdingsgedrag