PTSS Nederland - Forum

Op deze informatie kunt u hier niet reageren.

Veel mensen met PTSS of CPTSS hebben het gevoel dat zij voortdurend alert moeten zijn. Alsof hun lichaam en hersenen steeds op zoek zijn naar mogelijk gevaar. Dit wordt hyperalertheid of hypervigilantie genoemd. Ook wanneer er geen direct gevaar is, blijft het stresssysteem actief. Het lichaam staat als het ware continu in de hoogste staat van paraatheid. Dat kost veel energie en kan leiden tot lichamelijke en psychische klachten. Hyperalertheid is geen bewuste keuze. Het is een automatische reactie van het brein na een traumatische ervaring.

Goed om te weten
Hyperalertheid betekent niet dat iemand zich aanstelt of overdreven voorzichtig is. Het lichaam reageert alsof er ieder moment opnieuw gevaar kan ontstaan, ook wanneer de omgeving veilig is.

Wat is hyperalertheid?
Hyperalertheid betekent dat het alarmsysteem van het lichaam voortdurend actief blijft. Na een traumatische gebeurtenis leert het brein om extra goed op signalen van gevaar te letten. Dat is tijdens een levensbedreigende situatie een normale en nuttige reactie. Bij PTSS of CPTSS blijft dit alarmsysteem soms actief, ook wanneer het gevaar al lang voorbij is. Hierdoor blijft iemand voortdurend alert op mogelijke risico's.

Hoe herken je hyperalertheid?
Hyperalertheid kan zich op verschillende manieren uiten. Veelvoorkomende kenmerken zijn:

• voortdurend de omgeving in de gaten houden;
• snel schrikken van onverwachte geluiden;
• moeite hebben om te ontspannen;
• slecht slapen;
• licht slapen en snel wakker worden;
• voortdurend controleren of alles veilig is;
• moeite hebben om stil te zitten;
• altijd voorbereid willen zijn op onverwachte situaties.

Niet iedereen ervaart alle klachten. Bij de één staat vooral de lichamelijke spanning op de voorgrond, terwijl een ander vooral moeite heeft met ontspannen.

Waarom blijft het lichaam "aan" staan?
Normaal gesproken schakelt het lichaam na een stressvolle situatie weer terug naar een toestand van rust. Bij PTSS of CPTSS gebeurt dat niet altijd goed. Het brein blijft signalen afgeven alsof er opnieuw gevaar dreigt. Hierdoor blijft het zenuwstelsel actief en blijft het lichaam stresshormonen aanmaken. Dat kan leiden tot voortdurende spanning en vermoeidheid.

Hoe kan hyperalertheid zich uiten in het dagelijks leven?
Hyperalertheid kan op veel manieren zichtbaar worden. Voorbeelden zijn:

• altijd met de rug tegen een muur willen zitten;
• direct de nooduitgangen opzoeken;
• schrikken van een dichtvallende deur;
• voortdurend controleren of deuren op slot zijn;
• moeite hebben met drukke winkels of evenementen;
• slecht kunnen ontspannen tijdens een vakantie;
• onrust ervaren wanneer iemand achter je loopt;
• voortdurend luisteren naar geluiden in huis;
• moeite hebben om in slaap te vallen.

Voor veel mensen voelt dit niet als een keuze, maar als iets wat automatisch gebeurt.

Hoe kan de omgeving dit ervaren?
Voor partners, familieleden of collega's kan hyperalertheid soms moeilijk te begrijpen zijn. De omgeving kan merken dat iemand:

• altijd de omgeving lijkt te scannen;
• snel schrikt;
• moeite heeft om stil te zitten;
• liever niet met de rug naar een deur zit;
• onrustig wordt in drukke ruimtes;
• slecht slaapt;
• vaak controleert of alles veilig is.

Voor de omgeving kan dit overkomen als overdreven voorzichtig, wantrouwend of gespannen gedrag. In werkelijkheid probeert het brein voortdurend mogelijke gevaren op te merken om nieuwe traumatische ervaringen te voorkomen. Veiligheid, begrip en voorspelbaarheid helpen vaak meer dan opmerkingen als: "Er is toch niets aan de hand?"

Veelvoorkomende misverstanden
1. "Je bent gewoon snel zenuwachtig."
Hyperalertheid is meer dan zenuwachtigheid. Het is een voortdurende staat van verhoogde waakzaamheid die ontstaat na een traumatische ervaring.
2. "Je moet gewoon leren ontspannen."
Ontspannen is voor veel mensen met PTSS of CPTSS juist erg moeilijk, omdat het alarmsysteem voortdurend actief blijft.
3. "Waarom controleer je alles steeds?"
Voor iemand met hyperalertheid geeft controleren tijdelijk een gevoel van veiligheid. Het is meestal geen bewuste keuze, maar een automatische reactie.

Wanneer is het verstandig hulp te zoeken?
Wanneer voortdurende alertheid leidt tot slaapproblemen, uitputting, concentratieproblemen of beperkingen in het dagelijks leven, is het verstandig professionele hulp te zoeken. Een behandelaar kan helpen om de oorzaken van de spanning beter te begrijpen en met passende behandeling het stresssysteem weer meer tot rust te brengen.

Samenvatting
Hyperalertheid is een veelvoorkomend symptoom van PTSS en CPTSS. Het lichaam blijft voortdurend alert op mogelijk gevaar, ook wanneer de situatie veilig is. Hierdoor kunnen mensen last krijgen van spanning, schrikreacties, slaapproblemen en moeite met ontspannen. Hoewel deze reacties ooit hielpen om te overleven, kunnen zij het dagelijks leven later sterk beïnvloeden. Met passende behandeling en een veilige omgeving kunnen veel mensen leren om hun stresssysteem weer beter in balans te brengen.

Bronnen
Dit artikel is gebaseerd op:

• DSM-5-TR (Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders) – American Psychiatric Association (APA)
• ICD-11 (International Classification of Diseases) – Wereldgezondheidsorganisatie (WHO)
• Nederlandse multidisciplinaire richtlijnen voor trauma- en stressorgerelateerde stoornissen
• Internationale wetenschappelijke literatuur over PTSS, CPTSS, hypervigilantie en stressregulatie