PTSS Nederland - Forum

Op deze informatie kunt u hier niet reageren.

Veel mensen met PTSS of CPTSS herkennen het gevoel dat zij soms volledig worden overspoeld door emoties, terwijl zij zich op andere momenten juist leeg, verdoofd of afgesloten voelen. Dit heeft vaak te maken met de manier waarop het zenuwstelsel reageert op stress en gevaar. Een model dat dit op een eenvoudige manier uitlegt, is de Window of Tolerance (Window van Tolerantie). Dit model werd ontwikkeld door de Amerikaanse psychiater Daniel J. Siegel. De Window of Tolerance laat zien binnen welke "zone" iemand zich veilig voelt en emoties goed kan verwerken. Bij mensen met PTSS of CPTSS is deze veilige zone vaak kleiner geworden door traumatische ervaringen.

Goed om te weten De Window of Tolerance is geen officiële diagnose of onderdeel van de DSM-5-TR of ICD-11. Het is een veelgebruikt wetenschappelijk model dat hulpverleners wereldwijd gebruiken om uit te leggen hoe het zenuwstelsel reageert op stress en trauma.

Wat is de Window of Tolerance?
Iedereen heeft een bepaalde bandbreedte waarin het lichaam en de hersenen goed kunnen omgaan met spanning. Binnen deze zone kunnen mensen meestal:

• helder nadenken;
• emoties reguleren;
• problemen oplossen;
• gesprekken voeren;
• leren;
• ontspannen;
• contact maken met anderen.

Dit wordt de Window of Tolerance genoemd. Wanneer de spanning te hoog of juist te laag wordt, kan iemand buiten deze veilige zone terechtkomen.

Binnen de Window of Tolerance
Wanneer iemand zich binnen de Window of Tolerance bevindt, voelt het zenuwstelsel zich relatief veilig. Dat betekent niet dat er geen stress of emoties zijn. Ook boosheid, verdriet of spanning horen bij het leven. Het verschil is dat deze gevoelens meestal hanteerbaar blijven. Mensen kunnen dan:

• nadenken;
• keuzes maken;
• emoties voelen zonder overspoeld te raken;
• contact houden met anderen;
• herstellen na een stressvolle situatie.

Boven de Window: Hyperarousal
Wanneer de spanning te hoog oploopt, komt iemand boven de Window of Tolerance terecht. Dit wordt hyperarousal genoemd. Veelvoorkomende kenmerken zijn:

• paniek;
• angst;
• boosheid;
• prikkelbaarheid;
• hyperalertheid;
• onrust;
• hartkloppingen;
• snelle ademhaling;
• schrikreacties.

Het lichaam staat volledig in de overlevingsstand.Voor veel mensen met PTSS of CPTSS is dit een herkenbare toestand.

Onder de Window: Hypoarousal
Wanneer het zenuwstelsel juist "uitschakelt", kan iemand onder de Window of Tolerance terechtkomen.Dit wordt hypoarousal genoemd.Kenmerken zijn onder andere:

• emotionele gevoelloosheid;
• dissociatie;
• leegte;
• uitputting;
• weinig energie;
• moeite met nadenken;
• het gevoel niet echt aanwezig te zijn;
• afwezigheid.

Deze toestand is eveneens een overlevingsreactie van het zenuwstelsel.

Waarom is de Window of Tolerance bij PTSS of CPTSS vaak kleiner?
Na langdurige of ingrijpende traumatische ervaringen blijft het zenuwstelsel gevoeliger voor stress.Daardoor is er minder nodig om buiten de Window of Tolerance te raken.Een onverwacht geluid, een conflict, een drukke ruimte of een herinnering aan het trauma kunnen al voldoende zijn om het alarmsysteem te activeren.Dat betekent niet dat iemand zwakker is geworden. Het betekent dat het zenuwstelsel zich heeft aangepast aan langdurige onveiligheid.

Hoe kan dit zich uiten in het dagelijks leven?
Veel mensen herkennen dat zij op verschillende momenten van de dag tussen deze toestanden bewegen. Voorbeelden zijn:

• rustig aan de dag beginnen en na een onverwachte gebeurtenis volledig overspoeld raken;
• tijdens een vergadering ineens niets meer kunnen opnemen;
• na een conflict volledig dichtklappen;
• moeite hebben om na een drukke dag tot rust te komen;
• plotseling het gevoel hebben dat alles te veel wordt;
• juist helemaal niets meer voelen.

Veel mensen denken dat zij "gek" worden, terwijl hun zenuwstelsel eigenlijk probeert hen te beschermen.

Hoe kan de omgeving dit ervaren?
Voor partners, familieleden of collega's kunnen deze wisselingen verwarrend zijn. De omgeving kan merken dat iemand:

• het ene moment rustig is en even later erg gespannen;
• plotseling stilvalt;
• snel boos wordt;
• zich terugtrekt;
• afwezig lijkt;
• moeite heeft om een gesprek te volgen.

Soms lijkt het alsof iemand overdreven reageert of zich afsluit. In werkelijkheid probeert het zenuwstelsel voortdurend een gevoel van veiligheid terug te vinden. Begrip voor dit proces kan veel misverstanden voorkomen.

Veelvoorkomende misverstanden
1. "Je bent gewoon emotioneel instabiel."
Veel wisselingen tussen spanning en afsluiting zijn een gevolg van een overbelast zenuwstelsel en niet van een gebrek aan wilskracht.
2. "Waarom kun je de ene dag wel veel en de andere dag bijna niets?"
De Window of Tolerance kan per dag verschillen. Stress, slaap, gezondheid en triggers hebben invloed op hoeveel spanning iemand aankan.
3. "Je moet gewoon leren ontspannen."
Ontspannen is belangrijk, maar voor veel mensen met PTSS of CPTSS is dat juist moeilijk zolang het zenuwstelsel voortdurend gevaar verwacht.

Wanneer is het verstandig hulp te zoeken?
Wanneer iemand regelmatig buiten zijn of haar Window of Tolerance raakt en daardoor moeite heeft met werken, relaties of het dagelijks functioneren, is het verstandig professionele hulp te zoeken. Veel traumabehandelingen besteden aandacht aan het vergroten van de Window of Tolerance, zodat mensen beter leren omgaan met spanning en emoties.

Samenvatting
De Window of Tolerance is een model dat laat zien hoe het zenuwstelsel omgaat met stress en emoties.Mensen met PTSS of CPTSS hebben vaak een kleinere Window of Tolerance. Daardoor kunnen zij sneller terechtkomen in een toestand van hyperarousal (overactivatie) of hypoarousal (onderactivatie).Inzicht in dit model helpt veel mensen om hun eigen reacties beter te begrijpen en vormt vaak een belangrijk onderdeel van traumabehandeling.

Bronnen
Dit artikel is gebaseerd op:

• Daniel J. Siegel – Window of Tolerance-model
• ICD-11 (International Classification of Diseases) – Wereldgezondheidsorganisatie (WHO)
• DSM-5-TR (Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders) – American Psychiatric Association (APA)
• Nederlandse multidisciplinaire richtlijnen voor trauma- en stressorgerelateerde stoornissen
• Internationale wetenschappelijke literatuur over trauma, stressregulatie en neurobiologie