03. Oorzaken
Geplaatst: zo 07 juni 2026 14:52:48
Op deze informatie kunt u hier niet reageren.
Oorzaken van PTSS
PTSS (Posttraumatische Stressstoornis) ontstaat na het meemaken, zien of ondervinden van een ingrijpende gebeurtenis waarbij sprake is van ernstige bedreiging, geweld, letsel of overlijden. Niet iedereen die een trauma meemaakt ontwikkelt PTSS, de ernst, duur en persoonlijke omstandigheden spelen een belangrijke rol. Note: ook het zien van een ingrijpende gebeurtenis kan leiden tot PTSS bijvoorbeeld bij getuigen van een incident. Ook getuigen en nite-direct betrokkenen kunnen dus PTSS ontwikkelen.
Meest voorkomende oorzaken:
1. Geweld en mishandeling
- Huiselijk geweld
- Fysieke mishandeling
- Seksueel misbruik of aanranding/verkrachting
- Overvallen, berovingen of gijzelingen
2. Oorlog en conflicten
- Gevechtshandelingen
- Bombardementen
- Vluchtelingenervaringen
- Gevangenschap of marteling
3. Ernstige ongevallen
- Verkeersongevallen
- Arbeidsongevallen
- Ernstige sport- of recreatieongevallen
4. Plotseling verlies of confrontatie met de dood
- Overlijden van een dierbare
- Het aantreffen van een overleden persoon
- Getuige zijn van ernstig letsel of overlijden
5. Medische gebeurtenissen
- Levensbedreigende ziekte
- Ernstige operaties
- Opname op een intensive care
- Complicaties rond zwangerschap of bevalling
6. Ramp- en crisissituaties
- Brand
- Overstroming
- Aardbeving
- Explosies of andere grote calamiteiten
7. Beroepsmatige blootstelling aan trauma
- Politie
- Brandweer
- Ambulancepersoneel
- Militairen
- Zorgprofessionals die regelmatig met ernstige situaties worden geconfronteerd
Risicofactoren
De kans op PTSS neemt toe wanneer:
- het trauma zeer ernstig of levensbedreigend was;
- het trauma langdurig speelde;
- er sprake was van herhaald slachtofferschap;
- iemand weinig sociale steun ontvangt;
- er al psychische problemen aanwezig waren;
- meerdere traumatische gebeurtenissen elkaar opvolgen.
Oorzaken van CPTSS
CPTSS (Complexe Posttraumatische Stressstoornis) ontstaat meestal door langdurige, herhalende of voortdurende traumatische ervaringen waarbij iemand zich niet of nauwelijks kan beschermen of ontsnappen. Het gaat vaak om situaties waarin sprake is van machteloosheid, afhankelijkheid, controle of verraad door mensen die eigenlijk veiligheid zouden moeten bieden.
Meest voorkomende oorzaken
1. Langdurige kindermishandeling
- Emotionele mishandeling
- Fysieke mishandeling
- Seksueel misbruik
- Verwaarlozing
2. Langdurig emotioneel of psychologisch misbruik
- Manipulatie
- Vernedering
- Intimidatie
- Gaslighting
- Controle en isolatie
3. Narcistisch misbruik
- Structurele manipulatie
- Emotionele uitputting
- Chronische kritiek of vernedering
- Afwisselend idealiseren en afwijzen
- Controle over gedachten, gevoelens of contacten
4. Huiselijk geweld
- Fysiek geweld
- Psychisch geweld
- Seksueel geweld
- Dwangmatige controle
5. Langdurig seksueel misbruik of uitbuiting
- Incest
- Mensenhandel
- Gedwongen prostitutie
- Herhaald seksueel geweld
6. Gevangenschap of gijzeling
- Marteling
- Oorlogsgevangenschap
- Langdurige ontvoering
7. Oorlog, vervolging en vluchtelingenervaringen
- Langdurige blootstelling aan geweld
- Verlies van veiligheid en bestaanszekerheid
- Herhaalde traumatische gebeurtenissen
8. Sektes of andere controlerende systemen
- Gedwongen afhankelijkheid
- Psychologische controle
- Sociale isolatie
Wat maakt een trauma 'complex'?
Bij CPTSS gaat het meestal niet om één gebeurtenis, maar om:
- maanden of jaren van blootstelling;
- herhaling van traumatische ervaringen;
- gebrek aan een veilige uitweg;
- afhankelijkheid van de veroorzaker;
- verlies van gevoel van veiligheid en eigenwaarde.
Waarom ontwikkelt de ene persoon wel CPTSS en de andere niet?
Factoren die het risico vergroten zijn:
- jonge leeftijd tijdens het trauma;
- langdurige duur van het misbruik;
- meerdere vormen van misbruik tegelijk;
- gebrek aan steun van anderen;
- verraad door ouders, partners of andere vertrouwenspersonen;
- voortdurende onveiligheid na het trauma.
De meest voorkomende oorzaken in Nederland
Hoewel exacte cijfers per oorzaak beperkt zijn, wijzen onderzoek en klinische ervaring erop dat CPTSS in Nederland vooral samenhangt met:
- Langdurige emotionele mishandeling en verwaarlozing in de jeugd.
- Seksueel misbruik in de jeugd.
- Chronisch huiselijk geweld.
- Narcistisch of coercive-control misbruik binnen relaties of gezinnen.
- Langdurige fysieke mishandeling.
- Oorlogs- en vluchtelingentrauma's.
- Mensenhandel, uitbuiting en gevangenschap.
Sommige oorzaken kunnen al voor in de kindertijd voorkomen zoals seksueel misbruik, mishandeling, verwaarlozing en pesten. Deze zijn vaak langdurig en veel van deze slachtoffers krijgen dan ook klachten van CPTSS. Dat hoeft niet direct te zijn, soms gebeurt dat pas op volwassen leeftijd.
Bij mishandeling denken we vaak aan lichamelijke mishandeling maar het kan ook geestelijke mishandeling zijn. Dat kan al heel vroeg zijn begonnen bijvoorbeeld wanneer er sprake is van narcistische moeder en/of vader. Soms herinneren slachtoffers pas op latere leeftijd wat er in bijvoorbeeld de kinderjaren is gebeurd, pas velen jaren later.
Oorzaken van PTSS
PTSS (Posttraumatische Stressstoornis) ontstaat na het meemaken, zien of ondervinden van een ingrijpende gebeurtenis waarbij sprake is van ernstige bedreiging, geweld, letsel of overlijden. Niet iedereen die een trauma meemaakt ontwikkelt PTSS, de ernst, duur en persoonlijke omstandigheden spelen een belangrijke rol. Note: ook het zien van een ingrijpende gebeurtenis kan leiden tot PTSS bijvoorbeeld bij getuigen van een incident. Ook getuigen en nite-direct betrokkenen kunnen dus PTSS ontwikkelen.
Meest voorkomende oorzaken:
1. Geweld en mishandeling
- Huiselijk geweld
- Fysieke mishandeling
- Seksueel misbruik of aanranding/verkrachting
- Overvallen, berovingen of gijzelingen
2. Oorlog en conflicten
- Gevechtshandelingen
- Bombardementen
- Vluchtelingenervaringen
- Gevangenschap of marteling
3. Ernstige ongevallen
- Verkeersongevallen
- Arbeidsongevallen
- Ernstige sport- of recreatieongevallen
4. Plotseling verlies of confrontatie met de dood
- Overlijden van een dierbare
- Het aantreffen van een overleden persoon
- Getuige zijn van ernstig letsel of overlijden
5. Medische gebeurtenissen
- Levensbedreigende ziekte
- Ernstige operaties
- Opname op een intensive care
- Complicaties rond zwangerschap of bevalling
6. Ramp- en crisissituaties
- Brand
- Overstroming
- Aardbeving
- Explosies of andere grote calamiteiten
7. Beroepsmatige blootstelling aan trauma
- Politie
- Brandweer
- Ambulancepersoneel
- Militairen
- Zorgprofessionals die regelmatig met ernstige situaties worden geconfronteerd
Risicofactoren
De kans op PTSS neemt toe wanneer:
- het trauma zeer ernstig of levensbedreigend was;
- het trauma langdurig speelde;
- er sprake was van herhaald slachtofferschap;
- iemand weinig sociale steun ontvangt;
- er al psychische problemen aanwezig waren;
- meerdere traumatische gebeurtenissen elkaar opvolgen.
Oorzaken van CPTSS
CPTSS (Complexe Posttraumatische Stressstoornis) ontstaat meestal door langdurige, herhalende of voortdurende traumatische ervaringen waarbij iemand zich niet of nauwelijks kan beschermen of ontsnappen. Het gaat vaak om situaties waarin sprake is van machteloosheid, afhankelijkheid, controle of verraad door mensen die eigenlijk veiligheid zouden moeten bieden.
Meest voorkomende oorzaken
1. Langdurige kindermishandeling
- Emotionele mishandeling
- Fysieke mishandeling
- Seksueel misbruik
- Verwaarlozing
2. Langdurig emotioneel of psychologisch misbruik
- Manipulatie
- Vernedering
- Intimidatie
- Gaslighting
- Controle en isolatie
3. Narcistisch misbruik
- Structurele manipulatie
- Emotionele uitputting
- Chronische kritiek of vernedering
- Afwisselend idealiseren en afwijzen
- Controle over gedachten, gevoelens of contacten
4. Huiselijk geweld
- Fysiek geweld
- Psychisch geweld
- Seksueel geweld
- Dwangmatige controle
5. Langdurig seksueel misbruik of uitbuiting
- Incest
- Mensenhandel
- Gedwongen prostitutie
- Herhaald seksueel geweld
6. Gevangenschap of gijzeling
- Marteling
- Oorlogsgevangenschap
- Langdurige ontvoering
7. Oorlog, vervolging en vluchtelingenervaringen
- Langdurige blootstelling aan geweld
- Verlies van veiligheid en bestaanszekerheid
- Herhaalde traumatische gebeurtenissen
8. Sektes of andere controlerende systemen
- Gedwongen afhankelijkheid
- Psychologische controle
- Sociale isolatie
Wat maakt een trauma 'complex'?
Bij CPTSS gaat het meestal niet om één gebeurtenis, maar om:
- maanden of jaren van blootstelling;
- herhaling van traumatische ervaringen;
- gebrek aan een veilige uitweg;
- afhankelijkheid van de veroorzaker;
- verlies van gevoel van veiligheid en eigenwaarde.
Waarom ontwikkelt de ene persoon wel CPTSS en de andere niet?
Factoren die het risico vergroten zijn:
- jonge leeftijd tijdens het trauma;
- langdurige duur van het misbruik;
- meerdere vormen van misbruik tegelijk;
- gebrek aan steun van anderen;
- verraad door ouders, partners of andere vertrouwenspersonen;
- voortdurende onveiligheid na het trauma.
De meest voorkomende oorzaken in Nederland
Hoewel exacte cijfers per oorzaak beperkt zijn, wijzen onderzoek en klinische ervaring erop dat CPTSS in Nederland vooral samenhangt met:
- Langdurige emotionele mishandeling en verwaarlozing in de jeugd.
- Seksueel misbruik in de jeugd.
- Chronisch huiselijk geweld.
- Narcistisch of coercive-control misbruik binnen relaties of gezinnen.
- Langdurige fysieke mishandeling.
- Oorlogs- en vluchtelingentrauma's.
- Mensenhandel, uitbuiting en gevangenschap.
Sommige oorzaken kunnen al voor in de kindertijd voorkomen zoals seksueel misbruik, mishandeling, verwaarlozing en pesten. Deze zijn vaak langdurig en veel van deze slachtoffers krijgen dan ook klachten van CPTSS. Dat hoeft niet direct te zijn, soms gebeurt dat pas op volwassen leeftijd.
Bij mishandeling denken we vaak aan lichamelijke mishandeling maar het kan ook geestelijke mishandeling zijn. Dat kan al heel vroeg zijn begonnen bijvoorbeeld wanneer er sprake is van narcistische moeder en/of vader. Soms herinneren slachtoffers pas op latere leeftijd wat er in bijvoorbeeld de kinderjaren is gebeurd, pas velen jaren later.