05. Diagnostiek en het behandelplan
Geplaatst: ma 13 juli 2026 05:47:55
Op deze informatie kunt u hier niet reageren.
Voordat een behandeling begint, is het belangrijk dat zorgvuldig wordt onderzocht welke klachten je hebt en welke behandeling het beste bij jouw situatie past. Dit proces wordt diagnostiek genoemd. Diagnostiek is meer dan alleen het stellen van een diagnose. De behandelaar kijkt naar je klachten, je levensgeschiedenis, je gezondheid en de invloed van de klachten op je dagelijks functioneren. Op basis van deze informatie wordt samen met jou een behandelplan opgesteld.
Wat is diagnostiek?
Diagnostiek is een zorgvuldig onderzoek naar de aard, ernst en mogelijke oorzaak van je klachten. Het doel is om een zo volledig mogelijk beeld te krijgen van:
Het intakegesprek
De diagnostiek begint meestal met één of meerdere intakegesprekken. Tijdens deze gesprekken vraagt de behandelaar onder andere naar:
Wie stelt de diagnose?
Een diagnose PTSS of CPTSS wordt niet zomaar gesteld. Hiervoor is deskundigheid en ervaring met psychotrauma nodig. De diagnostiek wordt uitgevoerd door een daartoe bevoegde en deskundige zorgverlener met ervaring in psychotrauma. Afhankelijk van de organisatie kan dit bijvoorbeeld een GZ-psycholoog, klinisch psycholoog, psychotherapeut of psychiater zijn. In veel instellingen werken verschillende professionals samen binnen een multidisciplinair team. De behandelaar onderzoekt niet alleen of de klachten passen bij PTSS of CPTSS, maar kijkt ook of er andere psychische of lichamelijke aandoeningen zijn die de klachten kunnen verklaren of beïnvloeden.
Gesprekken, vragenlijsten en aanvullend onderzoek
Naast de intakegesprekken kunnen vragenlijsten worden gebruikt om de klachten beter in beeld te brengen. Soms is aanvullend psychologisch onderzoek nodig, bijvoorbeeld wanneer er aanwijzingen zijn dat meerdere psychische aandoeningen een rol spelen. Vragenlijsten en onderzoeken zijn hulpmiddelen. De uiteindelijke beoordeling wordt altijd gemaakt door de behandelaar en is gebaseerd op het totaalbeeld.
Er kan meer dan één diagnose zijn
Sommige mensen hebben naast PTSS of CPTSS ook andere psychische klachten. Bijvoorbeeld:
Diagnostiek kost tijd
Een zorgvuldige diagnose wordt meestal niet tijdens het eerste gesprek gesteld. Vaak zijn meerdere gesprekken nodig om een goed beeld te krijgen van je klachten en je persoonlijke situatie. Hoewel dit soms veel geduld vraagt, helpt een zorgvuldig diagnostisch proces om een behandeling te kiezen die goed aansluit bij jouw behoeften.
Nieuwe informatie tijdens de behandeling
Diagnostiek is geen eenmalige gebeurtenis. Een diagnose en behandelplan worden opgesteld op basis van de informatie die op dat moment beschikbaar is. Tijdens de behandeling kan nieuwe informatie naar voren komen, waardoor het beeld van je klachten verandert. Dat is bij PTSS en vooral bij CPTSS niet ongebruikelijk. Sommige mensen voelen zich tijdens de eerste gesprekken nog niet veilig genoeg om alles te vertellen. Ook kunnen schaamte, schuldgevoelens, angst, vermijding of dissociatie ervoor zorgen dat bepaalde ervaringen pas later worden besproken. Daarnaast komt het voor dat iemand zich traumatische gebeurtenissen pas tijdens de behandeling herinnert of dat ervaringen die jarenlang als 'normaal' werden gezien, later alsnog als traumatisch worden herkend. Nieuwe informatie betekent niet automatisch dat een eerdere diagnose onjuist was. Wel kan het ervoor zorgen dat de behandelaar een completer beeld krijgt van je klachten en je ervaringen. Daardoor kan het nodig zijn om de diagnose, het behandelplan of de behandeling aan te passen.
Als je te horen krijgt dat je "te complex" bentSommige mensen krijgen tijdens de diagnostiek of behandeling te horen dat hun situatie "te complex" is. Deze boodschap kan hard aankomen en gevoelens oproepen van onzekerheid, teleurstelling of afwijzing. Toch betekent dit niet automatisch dat je onbehandelbaar bent.De term "te complex" wordt in de praktijk voor verschillende situaties gebruikt. Zo kan het betekenen dat een zorginstelling niet over voldoende specialistische kennis of behandelmogelijkheden beschikt, dat aanvullende diagnostiek nodig is of dat een meer gespecialiseerde behandeling beter aansluit bij jouw situatie.
Ook de mogelijkheden van een zorginstelling kunnen een rol spelen. Behandelingen voor mensen met PTSS of CPTSS verschillen sterk in duur en intensiteit. Sommige mensen hebben meer tijd, intensievere begeleiding of een combinatie van verschillende behandelingen nodig. Niet iedere instelling beschikt over de capaciteit, specialistische expertise of organisatorische mogelijkheden om deze zorg te bieden. Ook de manier waarop de geestelijke gezondheidszorg is georganiseerd en bekostigd kan hierbij een rol spelen. In die situatie kan een behandelaar adviseren om je door te verwijzen naar een instelling die beter is toegerust voor jouw zorgvraag.
Bij PTSS en vooral bij CPTSS komt het regelmatig voor dat tijdens de behandeling nieuwe informatie naar voren komt. Bijvoorbeeld doordat traumatische herinneringen terugkomen, vroegkinderlijk trauma of langdurig psychisch geweld pas later wordt herkend, of omdat iemand zich veiliger voelt om moeilijke ervaringen te bespreken. Ook kunnen schaamte, schuldgevoelens, angst, vermijding of dissociatie ervoor zorgen dat iemand tijdens een intake nog niet het hele verhaal vertelt. Dat gebeurt meestal niet bewust en kan juist een gevolg van trauma zijn.Wanneer een behandelaar aangeeft dat jouw situatie "te complex" is, vraag dan altijd wat daarmee precies wordt bedoeld. In veel gevallen betekent dit niet dat behandeling niet mogelijk is, maar dat een andere vorm van diagnostiek, een gespecialiseerde behandeling of een doorverwijzing beter aansluit bij jouw zorgvraag.
Het behandelplan
Wanneer de diagnostiek is afgerond, bespreekt de behandelaar de uitkomsten met je. Op basis daarvan wordt samen een behandelplan opgesteld. In een behandelplan staat onder andere:
Samen beslissen
Een behandeling werkt vaak het beste wanneer deze aansluit bij jouw persoonlijke situatie, wensen en mogelijkheden. Daarom neem je samen met de behandelaar beslissingen over de behandeling. Dit wordt ook wel samen beslissen (shared decision making) genoemd. Je kunt altijd vragen stellen, bijvoorbeeld:
Praktische tips
Diagnostiek is een zorgvuldig proces waarbij wordt onderzocht welke klachten je hebt en welke behandeling daar het beste bij past.Op basis van gesprekken, vragenlijsten en eventueel aanvullend onderzoek wordt samen met jou een behandelplan opgesteld. Dit plan vormt de basis voor de behandeling en wordt tijdens het behandeltraject regelmatig geëvalueerd en zo nodig aangepast.
Bronnen
Dit artikel is gebaseerd op:
Voordat een behandeling begint, is het belangrijk dat zorgvuldig wordt onderzocht welke klachten je hebt en welke behandeling het beste bij jouw situatie past. Dit proces wordt diagnostiek genoemd. Diagnostiek is meer dan alleen het stellen van een diagnose. De behandelaar kijkt naar je klachten, je levensgeschiedenis, je gezondheid en de invloed van de klachten op je dagelijks functioneren. Op basis van deze informatie wordt samen met jou een behandelplan opgesteld.
Wat is diagnostiek?
Diagnostiek is een zorgvuldig onderzoek naar de aard, ernst en mogelijke oorzaak van je klachten. Het doel is om een zo volledig mogelijk beeld te krijgen van:
- je huidige klachten;
- hoe lang de klachten bestaan;
- de invloed op je dagelijks leven;
- belangrijke gebeurtenissen uit je leven;
- eerdere behandelingen;
- je lichamelijke en psychische gezondheid.
Het intakegesprek
De diagnostiek begint meestal met één of meerdere intakegesprekken. Tijdens deze gesprekken vraagt de behandelaar onder andere naar:
- je klachten;
- je levensgeschiedenis;
- ingrijpende gebeurtenissen;
- je gezin, werk of studie;
- je lichamelijke gezondheid;
- eerdere behandelingen;
- medicatiegebruik.
Wie stelt de diagnose?
Een diagnose PTSS of CPTSS wordt niet zomaar gesteld. Hiervoor is deskundigheid en ervaring met psychotrauma nodig. De diagnostiek wordt uitgevoerd door een daartoe bevoegde en deskundige zorgverlener met ervaring in psychotrauma. Afhankelijk van de organisatie kan dit bijvoorbeeld een GZ-psycholoog, klinisch psycholoog, psychotherapeut of psychiater zijn. In veel instellingen werken verschillende professionals samen binnen een multidisciplinair team. De behandelaar onderzoekt niet alleen of de klachten passen bij PTSS of CPTSS, maar kijkt ook of er andere psychische of lichamelijke aandoeningen zijn die de klachten kunnen verklaren of beïnvloeden.
Gesprekken, vragenlijsten en aanvullend onderzoek
Naast de intakegesprekken kunnen vragenlijsten worden gebruikt om de klachten beter in beeld te brengen. Soms is aanvullend psychologisch onderzoek nodig, bijvoorbeeld wanneer er aanwijzingen zijn dat meerdere psychische aandoeningen een rol spelen. Vragenlijsten en onderzoeken zijn hulpmiddelen. De uiteindelijke beoordeling wordt altijd gemaakt door de behandelaar en is gebaseerd op het totaalbeeld.
Er kan meer dan één diagnose zijn
Sommige mensen hebben naast PTSS of CPTSS ook andere psychische klachten. Bijvoorbeeld:
- een depressieve stoornis;
- een angststoornis;
- een slaapstoornis;
- een middelenstoornis;
- persoonlijkheidsproblematiek.
Diagnostiek kost tijd
Een zorgvuldige diagnose wordt meestal niet tijdens het eerste gesprek gesteld. Vaak zijn meerdere gesprekken nodig om een goed beeld te krijgen van je klachten en je persoonlijke situatie. Hoewel dit soms veel geduld vraagt, helpt een zorgvuldig diagnostisch proces om een behandeling te kiezen die goed aansluit bij jouw behoeften.
Nieuwe informatie tijdens de behandeling
Diagnostiek is geen eenmalige gebeurtenis. Een diagnose en behandelplan worden opgesteld op basis van de informatie die op dat moment beschikbaar is. Tijdens de behandeling kan nieuwe informatie naar voren komen, waardoor het beeld van je klachten verandert. Dat is bij PTSS en vooral bij CPTSS niet ongebruikelijk. Sommige mensen voelen zich tijdens de eerste gesprekken nog niet veilig genoeg om alles te vertellen. Ook kunnen schaamte, schuldgevoelens, angst, vermijding of dissociatie ervoor zorgen dat bepaalde ervaringen pas later worden besproken. Daarnaast komt het voor dat iemand zich traumatische gebeurtenissen pas tijdens de behandeling herinnert of dat ervaringen die jarenlang als 'normaal' werden gezien, later alsnog als traumatisch worden herkend. Nieuwe informatie betekent niet automatisch dat een eerdere diagnose onjuist was. Wel kan het ervoor zorgen dat de behandelaar een completer beeld krijgt van je klachten en je ervaringen. Daardoor kan het nodig zijn om de diagnose, het behandelplan of de behandeling aan te passen.
Als je te horen krijgt dat je "te complex" bentSommige mensen krijgen tijdens de diagnostiek of behandeling te horen dat hun situatie "te complex" is. Deze boodschap kan hard aankomen en gevoelens oproepen van onzekerheid, teleurstelling of afwijzing. Toch betekent dit niet automatisch dat je onbehandelbaar bent.De term "te complex" wordt in de praktijk voor verschillende situaties gebruikt. Zo kan het betekenen dat een zorginstelling niet over voldoende specialistische kennis of behandelmogelijkheden beschikt, dat aanvullende diagnostiek nodig is of dat een meer gespecialiseerde behandeling beter aansluit bij jouw situatie.
Ook de mogelijkheden van een zorginstelling kunnen een rol spelen. Behandelingen voor mensen met PTSS of CPTSS verschillen sterk in duur en intensiteit. Sommige mensen hebben meer tijd, intensievere begeleiding of een combinatie van verschillende behandelingen nodig. Niet iedere instelling beschikt over de capaciteit, specialistische expertise of organisatorische mogelijkheden om deze zorg te bieden. Ook de manier waarop de geestelijke gezondheidszorg is georganiseerd en bekostigd kan hierbij een rol spelen. In die situatie kan een behandelaar adviseren om je door te verwijzen naar een instelling die beter is toegerust voor jouw zorgvraag.
Bij PTSS en vooral bij CPTSS komt het regelmatig voor dat tijdens de behandeling nieuwe informatie naar voren komt. Bijvoorbeeld doordat traumatische herinneringen terugkomen, vroegkinderlijk trauma of langdurig psychisch geweld pas later wordt herkend, of omdat iemand zich veiliger voelt om moeilijke ervaringen te bespreken. Ook kunnen schaamte, schuldgevoelens, angst, vermijding of dissociatie ervoor zorgen dat iemand tijdens een intake nog niet het hele verhaal vertelt. Dat gebeurt meestal niet bewust en kan juist een gevolg van trauma zijn.Wanneer een behandelaar aangeeft dat jouw situatie "te complex" is, vraag dan altijd wat daarmee precies wordt bedoeld. In veel gevallen betekent dit niet dat behandeling niet mogelijk is, maar dat een andere vorm van diagnostiek, een gespecialiseerde behandeling of een doorverwijzing beter aansluit bij jouw zorgvraag.
Het behandelplan
Wanneer de diagnostiek is afgerond, bespreekt de behandelaar de uitkomsten met je. Op basis daarvan wordt samen een behandelplan opgesteld. In een behandelplan staat onder andere:
- welke diagnose of diagnoses zijn vastgesteld;
- welke behandeldoelen worden nagestreefd;
- welke behandeling wordt geadviseerd;
- waarom juist voor deze behandeling is gekozen;
- hoe vaak de behandeling plaatsvindt;
- welke zorgverleners betrokken zijn;
- hoe de voortgang wordt geëvalueerd.
Samen beslissen
Een behandeling werkt vaak het beste wanneer deze aansluit bij jouw persoonlijke situatie, wensen en mogelijkheden. Daarom neem je samen met de behandelaar beslissingen over de behandeling. Dit wordt ook wel samen beslissen (shared decision making) genoemd. Je kunt altijd vragen stellen, bijvoorbeeld:
- Waarom wordt deze behandeling geadviseerd?
- Zijn er andere behandelmogelijkheden?
- Wat zijn de voordelen en nadelen?
- Hoe lang duurt de behandeling ongeveer?
- Wanneer wordt de behandeling geëvalueerd?
Praktische tips
- Wees tijdens de diagnostiek zo open en volledig mogelijk.
- Stel vragen als iets niet duidelijk is.
- Vraag om uitleg wanneer een diagnose of behandeling wordt besproken.
- Lees het behandelplan goed door.
- Bespreek het als je twijfels hebt of wanneer de behandeling niet aansluit bij je verwachtingen.
Diagnostiek is een zorgvuldig proces waarbij wordt onderzocht welke klachten je hebt en welke behandeling daar het beste bij past.Op basis van gesprekken, vragenlijsten en eventueel aanvullend onderzoek wordt samen met jou een behandelplan opgesteld. Dit plan vormt de basis voor de behandeling en wordt tijdens het behandeltraject regelmatig geëvalueerd en zo nodig aangepast.
Bronnen
Dit artikel is gebaseerd op:
- DSM-5-TR (Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders) – American Psychiatric Association (APA).
- ICD-11 (International Classification of Diseases) – Wereldgezondheidsorganisatie (WHO).
- Nederlandse multidisciplinaire richtlijn Psychotrauma- en stressorgerelateerde stoornissen.
- GGZ-zorgstandaarden voor psychotrauma en stressorgerelateerde stoornissen.