PTSS en CPTSS zijn allebei psychische aandoeningen die kunnen ontstaan na het meemaken van traumatische gebeurtenissen. Omdat de namen veel op elkaar lijken, worden ze vaak met elkaar verward. Toch zijn er belangrijke verschillen. Mensen met PTSS en CPTSS kunnen dezelfde kernsymptomen ervaren, zoals herbelevingen, vermijding en een voortdurend gevoel van verhoogde waakzaamheid. Bij CPTSS zijn daarnaast vaak ook langdurige problemen aanwezig met emotieregulatie, het zelfbeeld en relaties met anderen. In dit artikel leggen we uit wat de overeenkomsten en verschillen zijn tussen PTSS en CPTSS.
De overeenkomsten
PTSS en CPTSS ontstaan allebei als reactie op één of meerdere traumatische ervaringen. Beide aandoeningen kunnen een grote invloed hebben op het dagelijks leven, werk, relaties en het gevoel van veiligheid. Mensen met PTSS én CPTSS kunnen onder andere last hebben van:
- herbelevingen;
- nachtmerries;
- vermijding van herinneringen of situaties;
- verhoogde waakzaamheid (hyperalertheid);
- schrikachtigheid;
- slaapproblemen;
- concentratieproblemen.
De belangrijkste verschillen
Hoewel PTSS en CPTSS veel overeenkomsten hebben, gaat het niet om dezelfde aandoening. Bij CPTSS zijn, naast de kernsymptomen van PTSS, meestal ook langdurige problemen aanwezig op drie belangrijke gebieden:
1. Emotieregulatie
Mensen met CPTSS hebben vaak moeite om emoties te reguleren. Gevoelens zoals angst, verdriet, boosheid of schaamte kunnen plotseling heel intens zijn of juist afgevlakt aanvoelen. Het kan moeilijk zijn om emoties onder controle te houden of juist om emoties te voelen. Bij PTSS kunnen emoties uiteraard ook een grote rol spelen, maar bij CPTSS zijn deze problemen vaak langduriger en meer op de voorgrond aanwezig.
2. Zelfbeeld
Veel mensen met CPTSS hebben een diepgeworteld negatief zelfbeeld. Zij voelen zich bijvoorbeeld schuldig, waardeloos of schamen zich voor zichzelf. Soms geven zij zichzelf de schuld van wat hen is overkomen, ook wanneer daar geen enkele reden voor is.Bij PTSS kan het zelfbeeld eveneens worden beïnvloed, maar bij CPTSS is een negatief zelfbeeld vaak een belangrijk en langdurig onderdeel van het klachtenpatroon.
3. Relaties
Langdurige traumatische ervaringen kunnen invloed hebben op het vertrouwen in andere mensen. Mensen met CPTSS kunnen moeite hebben met het aangaan of onderhouden van relaties. Sommigen trekken zich terug uit sociale contacten, terwijl anderen moeite hebben met het stellen van grenzen of bang zijn om verlaten te worden. Ook mensen met PTSS kunnen relatieproblemen ervaren, maar bij CPTSS spelen deze problemen meestal een grotere en langdurigere rol.
Ontstaan PTSS en CPTSS op dezelfde manier?
Niet altijd. PTSS ontstaat vaak na één of meerdere ingrijpende gebeurtenissen, zoals een verkeersongeval, een overval, een natuurramp of een andere traumatische ervaring. CPTSS ontstaat meestal na langdurige of herhaalde traumatische ervaringen waarbij iemand zich gedurende langere tijd onveilig, machteloos of afhankelijk voelde. Denk bijvoorbeeld aan langdurig seksueel misbruik, huiselijk geweld, emotionele mishandeling, ernstige verwaarlozing of langdurige gevangenschap. Dit betekent echter niet dat PTSS altijd ontstaat na één gebeurtenis of dat CPTSS alleen ontstaat door jeugdtrauma. Ieder mens en iedere traumatische ervaring is anders. Meer informatie hierover lees je in 4. Hoe ontstaan PTSS en CPTSS?
Is CPTSS een ernstige vorm van PTSS?
Nee. Een veelvoorkomend misverstand is dat CPTSS simpelweg een zwaardere vorm van PTSS zou zijn. Dat is niet juist. CPTSS is een afzonderlijke diagnose binnen de ICD-11 (International Classification of Diseases) van de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO). Het verschil zit niet alleen in de ernst van de klachten, maar vooral in het bredere klachtenpatroon dat kan ontstaan na langdurige of herhaalde traumatische ervaringen.
Waarom is er soms verwarring?
Veel mensen horen tijdens hun behandeling de term CPTSS, terwijl op officiële documenten of in medische dossiers alleen PTSS staat vermeld. Dit komt doordat CPTSS wel is opgenomen in de ICD-11 (International Classification of Diseases), maar niet als afzonderlijke diagnose voorkomt in de DSM-5-TR (Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders) van de American Psychiatric Association (APA).Daardoor kan het voorkomen dat een behandelaar spreekt over CPTSS, terwijl voor de officiële registratie of declaratie de diagnose PTSS wordt gebruikt. Meer hierover lees je in 2. Wat is CPTSS?
Samenvatting
PTSS en CPTSS zijn twee verschillende psychische aandoeningen die kunnen ontstaan na traumatische ervaringen. Beide aandoeningen hebben veel overeenkomsten en delen dezelfde kernsymptomen.Bij CPTSS zijn daarnaast vaak langdurige problemen aanwezig met het reguleren van emoties, een negatief zelfbeeld en relaties met anderen. Hierdoor is CPTSS meer dan alleen een ernstige vorm van PTSS.Hoewel de classificatie van CPTSS verschilt tussen de ICD-11 en de DSM-5-TR, wordt de diagnose internationaal steeds vaker herkend en toegepast in de behandeling van mensen met langdurige traumaklachten.
Bronnen
Dit artikel is gebaseerd op:
- ICD-11 (International Classification of Diseases) – Wereldgezondheidsorganisatie (WHO)
- DSM-5-TR (Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders) – American Psychiatric Association (APA)
- Nederlandse multidisciplinaire richtlijnen voor trauma- en stressorgerelateerde stoornissen