Het woord trauma wordt vaak gebruikt om een ingrijpende gebeurtenis te beschrijven. In de psychologie betekent een trauma echter meer dan alleen een nare of verdrietige ervaring. Een psychisch trauma ontstaat wanneer iemand wordt blootgesteld aan een gebeurtenis of situatie die zo ingrijpend is dat deze het normale vermogen om de gebeurtenis te verwerken overstijgt. Tijdens zo'n gebeurtenis kan iemand zich ernstig bedreigd, machteloos of overweldigd voelen. Niet iedereen die een trauma meemaakt ontwikkelt PTSS of CPTSS. Veel mensen herstellen na verloop van tijd zonder blijvende psychische klachten. Bij anderen blijven de klachten bestaan of ontstaan ze pas later.
Wanneer is een gebeurtenis traumatisch?
Een gebeurtenis wordt traumatisch wanneer deze een grote impact heeft op iemands gevoel van veiligheid en controle. Vaak gaat het om situaties waarin iemand bang is voor ernstig letsel, de dood of het verlies van een dierbare. Voorbeelden van traumatische gebeurtenissen zijn:
- seksueel misbruik;
- huiselijk geweld;
- lichamelijke of emotionele mishandeling;
- een ernstig verkeersongeval;
- een overval of gewelddadig incident;
- oorlog of terrorisme;
- een natuurramp;
- een ernstige medische gebeurtenis of opname op de intensive care;
- het plotseling overlijden van een dierbare;
- langdurige pesterijen of intimidatie.
Niet iedereen ervaart een gebeurtenis op dezelfde manier
Mensen reageren verschillend op ingrijpende gebeurtenissen. Wat voor de één een traumatische ervaring is, hoeft dat voor een ander niet te zijn. Hoe iemand een gebeurtenis beleeft en verwerkt, hangt onder andere af van:
- de ernst van de gebeurtenis;
- de duur van de gebeurtenis;
- eerdere traumatische ervaringen;
- de leeftijd waarop het gebeurde;
- steun vanuit de omgeving;
- persoonlijke veerkracht.
Verschillende soorten trauma
Er bestaan verschillende vormen van trauma:
1. Eenmalig trauma
Dit ontstaat na één ingrijpende gebeurtenis, zoals een ernstig ongeval, een overval of een natuurramp.
2. Herhaald of langdurig trauma
Hierbij is sprake van meerdere traumatische ervaringen of een situatie die langere tijd aanhoudt, zoals huiselijk geweld, seksueel misbruik of langdurige mishandeling.
3. Jeugdtrauma
Traumatische ervaringen tijdens de jeugd kunnen een grote invloed hebben op de ontwikkeling van een kind. Omdat het brein zich nog ontwikkelt, kunnen langdurige onveiligheid of verwaarlozing gevolgen hebben voor het gevoel van veiligheid, vertrouwen en emotieregulatie.
4. Secundair of plaatsvervangend trauma
Ook mensen die regelmatig worden geconfronteerd met het leed van anderen kunnen psychische klachten ontwikkelen. Dit wordt ook wel secundaire traumatisering of plaatsvervangend trauma genoemd. Het komt onder andere voor bij hulpverleners, politieagenten, brandweermensen, ambulancepersoneel en zorgprofessionals.
Wat gebeurt er tijdens een trauma?
Tijdens een traumatische gebeurtenis schakelt het lichaam automatisch over op een overlevingsreactie. Het zenuwstelsel bereidt zich voor om zo snel mogelijk op gevaar te reageren.Veel mensen kennen de reacties vechten, vluchten of bevriezen. Daarnaast wordt tegenwoordig ook steeds vaker gesproken over meegaandheid (fawn), waarbij iemand probeert gevaar te verminderen door zich aan te passen aan de ander. Deze reacties zijn normale en automatische beschermingsmechanismen. Ze worden niet bewust gekozen. Meer informatie hierover lees je later in deze kennisbank bij "Wat gebeurt er in het lichaam en de hersenen bij een trauma?"
Kan een trauma jaren later nog klachten geven?
Ja. Sommige mensen ontwikkelen direct na een traumatische gebeurtenis klachten, terwijl anderen jarenlang goed lijken te functioneren. Soms ontstaan klachten pas maanden of zelfs jaren later. Dit kan gebeuren wanneer een nieuwe gebeurtenis oude herinneringen oproept of wanneer iemand pas later voldoende veiligheid ervaart om het trauma onder ogen te zien. Dit betekent niet dat het trauma "ineens" is ontstaan, maar dat de gevolgen pas later zichtbaar worden.
Wanneer is het verstandig hulp te zoeken?
Het is normaal om na een ingrijpende gebeurtenis tijdelijk last te hebben van stress, verdriet, angst of slaapproblemen.Wanneer deze klachten langere tijd aanhouden, verergeren of het dagelijks leven sterk beïnvloeden, is het verstandig professionele hulp te zoeken. Een huisarts of psycholoog kan beoordelen welke ondersteuning passend is.Vroegtijdige hulp kan bijdragen aan herstel en voorkomen dat klachten ernstiger worden.
Samenvatting
Een psychisch trauma ontstaat wanneer iemand wordt blootgesteld aan een gebeurtenis of situatie die zo ingrijpend is dat deze het normale vermogen om de gebeurtenis te verwerken overstijgt. Niet iedereen die een trauma meemaakt ontwikkelt PTSS of CPTSS, maar traumatische ervaringen kunnen wel langdurige psychische gevolgen hebben. Trauma's kunnen ontstaan door één ingrijpende gebeurtenis of door langdurige blootstelling aan onveiligheid, geweld of misbruik. Hoe iemand een trauma ervaart en verwerkt verschilt per persoon. Met de juiste steun en – wanneer nodig – professionele behandeling kunnen veel mensen herstellen van de gevolgen van een trauma.
Bronnen
Dit artikel is gebaseerd op:
- ICD-11 (International Classification of Diseases) – Wereldgezondheidsorganisatie (WHO)
- DSM-5-TR (Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders) – American Psychiatric Association (APA)
- Nederlandse multidisciplinaire richtlijnen voor trauma- en stressorgerelateerde stoornissen
- Internationale wetenschappelijke literatuur over trauma en stressgerelateerde stoornissen