01. Over PTSS en CPTSS

[PTSSAdmin]

Op deze informatie kunt u hier niet reageren.

PTSS/CPTSS kan iedereen overkomen
Het aantal slachtoffers met PTSS/CPTSS is fors, ca. 530.000. Geschat wordt dat ca.. 11% van de Nederlanders (ca. 2 miljoen) ooit PTSS heeft gehad in het leven. Recent gaat het om ca. 230.000 slachtoffers met PTSS en ca. 300.000 met CPTSS. Achter deze paar letters schuilt veel leed, vaak zelfs levenslange leed. Het kan iedereen overkomen, van de ene op de andere dag. Dat kan door bijvoorbeeld geweld zoals een overval, bedreiging of een zedendelict als verkrachting of aanranding maar ook “gewoon” door een bedrijfs- of verkeersongeval en zelfs een moeilijke bevalling. Ook een ziekte als Corona leidt tot PTSS-slachtoffers, zowel onder patiënten als onder het zeer zwaar belaste zorgpersoneel. Ineens ben je dan slachtoffer, een mens met beperkingen die hulp nodig heeft, soms het begin van een lange zoektocht. Een slachtoffer stuit vaak op onbegrip en ongeloof van familie, vrienden, werkgever en collega’s, en van de overheid. Dat komt vooral omdat PTSS/CPTSS niet direct zichtbaar is aan de buitenkant zoals bij bijvoorbeeld een gebroken been. Dat onbegrepen voelen, maakt het voor een slachtoffer vaak nog moeilijker. Niet zelden trekken slachtoffers zich daarom helemaal terug met de nodige negatieve gevolgen. Overigens is de schatting dat in Nederland veel meer mensen PTSS/CPTSS hebben, maar niet allen zo geregistreerd staan.

Trauma
Verschillende gebeurtenissen kunnen een trauma veroorzaken. Met “trauma” kan bedoeld worden lichamelijk letsel maar ook psychisch letsel, een zogenaamd psychotrauma. Schokkende en ontwrichtende gebeurtenissen kunnen leiden tot psychische problemen, die weer kunnen leiden tot een psychotrauma. Dat hoeft niet altijd, want mensen kunnen soms zelf herstellen. Traumatische ervaringen die niet verwerkt kunnen worden, kunnen van invloed zijn op het dagelijkse leven maar ook op de verdere ontwikkeling van kinderen en volwassenen. Wanneer de gebeurtenissen in de jeugd hebben plaatsgevonden is er sprake van een “jeugdtrauma”. Een trauma kan je blijven achtervolgen en uitgroeien tot PTSS.

PTSS – Post Traumatische Stress Stoornis
Wanneer klachten aanhouden kan er sprake zijn van PTSS. Dit is een langdurige heftige stressreactie die kan ontstaan als je een schokkende ingrijpende gebeurtenis (een “trauma”) hebt meegemaakt. Daarbij moet je allereerst denken aan geweldsituaties zoals een overval, verkrachting en oorlogsgeweld. In het laatste geval kan het om zowel burgers als militairen gaan, ook beroepsmatig kan men dus PTSS krijgen.
Er zijn ook gebeurtenissen met minder of geen geweld zoals een ongeval, het verlies van een dierbare, opname op de intensive ca.re of zelfs een moeilijke bevalling waardoor je PTSS kan krijgen.
Bij PTSS hoef je niet altijd zelf direct slachtoffer van een schokkende gebeurtenis te zijn, ook het zien daarvan kan PTSS veroorzaken. Naast getuigen hebben ook sommige mensen hier beroepsmatig mee te maken zoals brandweer-, ambulance- en politiepersoneel.

CPTSS – Complexe Post Traumatische Stress Stoornis
Over CPTSS is soms nog onduidelijkheid. In het handboek DSM-5 zijn de specifieke symptomen van CPTSS namelijk niet apart opgenomen, maar vallen ze onder de criteria van de “gewone” PTSS. Voor slachtoffers kan dit verwarrend zijn. DSM 5 kent dus geen officiële classificatie voor CPTSS en aangezien er in Nederland veel gewerkt wordt met de DSM 5, is de diagnose CPTSS dus ook niet officieel te stellen. Voor slachtoffers kan dit erg verwarrend zijn omdat zij feitelijk CPTSS hebben maar officieel PTSS. In een ander classificatiesysteem, de International Classification of Diseases (ICD), is de diagnose CPTSS wel officieel vastgelegd in de 11e versie.

Bij CPTSS wordt vaak uitgegaan van meervoudige trauma’s die zijn ontstaan door ernstige ingrijpende herhalende gebeurtenissen die langdurig hebben plaatsgevonden. Daarbij kan je denken aan langdurig seksueel misbruik, lichamelijke en geestelijke mishandeling, verwaarlozing en geweld. Bij CPTSS zijn de symptomen ernstiger en langduriger en gaan deze vaak gepaard met dissociatie. Dat laatste houdt in dat bepaalde gedachten, emoties, waarnemingen of herinneringen buiten het bewustzijn geplaatst worden, ze zijn tijdelijk niet ‘oproepbaar’ of vertonen minder samenhang. Ook zelfbeschadiging (automutilatie) en gedachten aan zelfdoding komen voor bij CPTSS. Toch kan CPTSS ook ontstaan na een enkelvoudig trauma. Andersom is ook mogelijk, na herhaling bij bijv. herhaald misbruik kan PTSS ontstaan zónder de extra symptomen van CPTSS. Toch hoeft bij bijv. langdurig misbruik niet automatisch CPTSS te ontstaan maar “slechts” PTSS. Voor CPTSS moet men allereerst aan de criteria van PTSS voldoen. Daarbovenop moet ook nog voldaan zijn aan symptomen uit drie extra symptoomclusters: negatief zelfbeeld én emotieregulatieproblemen én hardnekkige problemen met het aangaan en onderhouden van relaties. Alleen een negatief zelfbeeld dat veel slachtoffers door een trauma hebben, is niet voldoende voor CPTSS.

Onterecht wordt ook weleens gezegd dat CPTSS altijd een jeugdtrauma is als gevolg van gebeurtenissen tijdens de vroege jeugd. Echter, ook volwassenen kunnen het ontwikkelen, zoals bijvoorbeeld een politieman die voortdurend naar ernstige ongevallen moet, militairen of vluchtelingen. Natuurlijk zijn kinderen meer afhankelijk en kwetsbaarder dus is de kans op CPTSS na jeugdtrauma's groter.

Hoewel de afzonderlijke PTSS-klachten (zoals herbelevingen) bij beide diagnoses even intens kunnen zijn, is de totale impact van CPTSS op het dagelijkse leven vaak nóg complexer. Dit komt doordat er bij CPTSS extra, diepgaande symptomen bijkomen op het gebied van het zelfbeeld, de emoties en relaties. Slachtoffers met CPTSS ervaren daardoor vaak meer invloed op hun dagelijks functioneren dan bij PTSS alleen.

Complex trauma
Complexe PTSS is iets anders dan complex trauma. Over de exacte definitie van een complex trauma is in de wetenschap discussie, maar in de praktijk wordt er meestal een optelsom van herhalende, ingrijpende gebeurtenissen mee bedoeld, zoals vroegkinderlijk misbruik of ernstige verwaarlozing. Een complex trauma leidt niet automatisch tot CPTSS. Ook slachtoffers met CPTSS hoeven niet altijd een complex trauma te hebben meegemaakt. Na herhaald misbruik kan ook een “gewone” PTSS ontstaan zonder de extra kenmerken van CPTSS.

Chronische PTSS
Ook is Complexe PTSS iets anders dan Chronische PTSS. In de DSM-4 was het onderscheid tussen de chronische PTSS en de acute PTSS de duur van het bestaan van de klachten, namelijk meer dan 3 maanden. In de DSM-5 is dit onderscheid vervallen en is chronische PTSS geen geldige diagnose meer.

Gevolgen
Niet iedereen die een schokkende gebeurtenis mee maakt krijgt PTSS/CPTSS. Ook de klachten en de gevolgen zijn per persoon verschillend. Toch kunnen de gevolgen behoorlijk ingrijpen in iemands leven, zowel privé als zakelijk. PTSS/CPTSS kan leiden tot onder andere sociale, relationele en financiële problemen, of een combinatie daarvan die elkaar versterken.
Een of meerdere directe of indirecte klachten kunnen ook tot gevolg hebben dat een slachtoffer niet of niet meer volledig kan werken. Dat gebeurt bijvoorbeeld als men ernstig vermoeid raakt door slaap- en/of door concentratie- en geheugenproblemen. Hierdoor voelt men zich nog meer slachtoffer en raakt men een deel van zijn/haar dagbesteding en sociale contacten kwijt.

Onbegrepen
Een groot probleem is dat de klachten die direct of indirect veroorzaakt worden door PTSS/CPTSS niet direct te herleiden zijn naar een “zichtbare” oorzaak in tegenstelling tot bijvoorbeeld een gebroken been. Hierdoor is het voor de omgeving zoals voor partner, familie, vrienden, werkgever en collega’s moeilijk te bevatten. Slachtoffers worden dan ook vaak geconfronteerd met onbegrip. In veel gevallen herkent men de persoon die PTSS/CPTSS heeft opgelopen niet meer. Hij of zij is veranderd maar kan of wil daar niet over praten. De omgeving eist soms van het slachtoffer om terug te keren naar “normaal” met opmerkingen als “je moet je er nu ook eens overheen zetten”. Dat kan zo sterk worden dat iemand hiermee niet kan leven en zich bewust terugtrekt. De klachten kunnen zo intens worden dat het het leven voor het slachtoffer zo ondraaglijk voelt dat hij of zij zichzelf verwond of zelfs over gaat tot zelfdoding.