PTSS (Posttraumatische Stressstoornis) kan zich op verschillende manieren uiten. Niet iedereen met PTSS heeft dezelfde klachten en ook de ernst ervan verschilt van persoon tot persoon. Sommige mensen hebben vooral last van herbelevingen, terwijl anderen zich voortdurend gespannen voelen, slecht slapen of situaties vermijden die aan het trauma herinneren. De klachten kunnen kort na een traumatische gebeurtenis ontstaan, maar ook pas maanden of zelfs jaren later zichtbaar worden. Om de diagnose PTSS te kunnen stellen, moeten de klachten langere tijd aanwezig zijn en het dagelijks functioneren beïnvloeden. Volgens de DSM-5-TR (Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders) en de ICD-11 (International Classification of Diseases) bestaan de kernsymptomen van PTSS uit vier hoofdgebieden:
- herbelevingen;
- vermijding;
- verhoogde waakzaamheid (hyperalertheid);
- negatieve veranderingen in gedachten, gevoelens en gedrag.
Hoe herken je PTSS?
Niet iedereen met PTSS ervaart dezelfde klachten. Sommige symptomen zijn duidelijk zichtbaar, terwijl andere juist verborgen blijven voor de buitenwereld. Veelvoorkomende kenmerken zijn:
- steeds terugkerende herinneringen aan het trauma;
- nachtmerries;
- flashbacks;
- situaties vermijden die aan het trauma herinneren;
- voortdurend alert zijn;
- snel schrikken;
- slaapproblemen;
- concentratieproblemen;
- gevoelens van schuld of schaamte;
- somberheid of prikkelbaarheid;
- moeite om positieve emoties te voelen.
Hoe kunnen de kernsymptomen zich uiten in het dagelijks leven?
PTSS kan invloed hebben op vrijwel alle onderdelen van het dagelijks leven. Voorbeelden hiervan zijn:
- moeite hebben om boodschappen te doen in een drukke supermarkt;
- altijd de nooduitgangen in een ruimte willen zien;
- schrikken van harde geluiden;
- slecht slapen door nachtmerries;
- autorijden vermijden na een ernstig verkeersongeval;
- sociale afspraken afzeggen omdat deze te veel spanning geven;
- moeite hebben om zich op het werk of tijdens een studie te concentreren;
- bepaalde televisieprogramma's, films of nieuwsberichten vermijden;
- voortdurend controleren of deuren of ramen zijn afgesloten.
Hoe kan de omgeving dit ervaren?
Voor partners, familieleden, vrienden of collega's zijn de gevolgen van PTSS niet altijd zichtbaar of begrijpelijk. Zij kunnen bijvoorbeeld merken dat iemand:
- snel schrikt van onverwachte geluiden;
- drukke plaatsen liever vermijdt;
- regelmatig afspraken afzegt;
- zich terugtrekt uit sociale contacten;
- sneller geïrriteerd reageert;
- slecht slaapt;
- moeite heeft om zich te concentreren;
- voortdurend alert lijkt te zijn.
Veelvoorkomende misverstanden
- "Iemand met PTSS denkt gewoon te veel aan het verleden."
Nee. Herbelevingen en andere klachten ontstaan niet doordat iemand bewust blijft terugdenken aan het trauma. Ze zijn het gevolg van veranderingen in de manier waarop de hersenen traumatische ervaringen verwerken.
- "Als iemand weer werkt of lacht, zal het wel meevallen."
Nee, veel mensen met PTSS proberen hun klachten te verbergen. Dat iemand goed lijkt te functioneren, betekent niet dat de klachten verdwenen zijn.
Wanneer is het verstandig hulp te zoeken?
Na een ingrijpende gebeurtenis is het normaal om tijdelijk last te hebben van stress, angst of slecht slapen.Wanneer klachten langer dan ongeveer een maand aanhouden, verergeren of het dagelijks functioneren duidelijk beïnvloeden, is het verstandig professionele hulp te zoeken. Een huisarts of psycholoog kan beoordelen of er sprake is van PTSS of een andere stressgerelateerde aandoening en welke behandeling passend is.Hoe eerder PTSS wordt herkend, hoe eerder passende ondersteuning of behandeling kan worden ingezet.
Samenvatting
De kernsymptomen van PTSS bestaan uit herbelevingen, vermijding, verhoogde waakzaamheid en negatieve veranderingen in gedachten, gevoelens en gedrag. Niet iedereen ervaart dezelfde klachten of in dezelfde mate.Deze klachten kunnen grote gevolgen hebben voor het dagelijks leven en zijn niet altijd zichtbaar voor de omgeving. Begrip van naasten en tijdige professionele hulp kunnen bijdragen aan herstel.
Bronnen
Dit artikel is gebaseerd op:
- DSM-5-TR (Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders) – American Psychiatric Association (APA)
- ICD-11 (International Classification of Diseases) – Wereldgezondheidsorganisatie (WHO)
- Nederlandse multidisciplinaire richtlijnen voor trauma- en stressorgerelateerde stoornissen
- Internationale wetenschappelijke literatuur over PTSS