Complexe Posttraumatische Stressstoornis (CPTSS) heeft veel overeenkomsten met PTSS, maar kent daarnaast een aantal belangrijke extra kenmerken. Mensen met CPTSS ervaren meestal dezelfde kernsymptomen als mensen met PTSS, zoals herbelevingen, vermijding en verhoogde waakzaamheid. Daarnaast hebben zij vaak langdurige problemen met het reguleren van emoties, een negatief zelfbeeld en moeite met het aangaan of onderhouden van relaties. Deze extra klachten ontstaan vaak na langdurige of herhaalde traumatische ervaringen en kunnen grote invloed hebben op het dagelijks functioneren. Niet iedereen met CPTSS ervaart dezelfde klachten of in dezelfde mate. Ook kunnen klachten in de loop van de tijd veranderen.
Hoe herken je CPTSS?Goed om te weten
Mensen met CPTSS hebben niet allemaal precies dezelfde klachten. De ernst, combinatie en invloed op het dagelijks leven verschillen per persoon. Herken je jezelf in meerdere symptomen? Bespreek dit dan met je huisarts of een behandelaar.
Naast de kernsymptomen van PTSS kunnen mensen met CPTSS onder andere last hebben van:
- sterke schommelingen in emoties;
- gevoelens van leegte of emotionele gevoelloosheid;
- een diep gevoel van schuld of schaamte;
- een negatief zelfbeeld;
- moeite om anderen te vertrouwen;
- problemen met het aangaan of behouden van relaties;
- moeite met grenzen stellen;
- het gevoel nergens echt bij te horen;
- langdurige gevoelens van onveiligheid.
De drie extra kernsymptomen van CPTSS:
1. Problemen met emotieregulatie
Veel mensen met CPTSS vinden het moeilijk om emoties te reguleren. Emoties kunnen plotseling heel heftig worden, maar ook volledig lijken te verdwijnen. Boosheid, angst, verdriet of schaamte kunnen onverwacht opkomen en soms moeilijk onder controle worden gehouden. Sommige mensen voelen juist bijna niets meer en ervaren een gevoel van emotionele verdoving.
2. Een negatief zelfbeeld
Een diepgeworteld negatief zelfbeeld is een belangrijk kenmerk van CPTSS. Mensen kunnen denken:
- "Ik ben niet goed genoeg."
- "Het is mijn eigen schuld."
- "Ik ben waardeloos."
- "Ik verdien geen hulp."
- "Als mensen mij echt kennen, wijzen ze mij af."
3. Moeite met relaties
Langdurig trauma kan het vertrouwen in andere mensen ernstig aantasten. Hierdoor kunnen mensen met CPTSS moeite hebben om relaties aan te gaan of juist vast te houden. Dit kan zich uiten in:
- moeite met vertrouwen;
- angst om verlaten te worden;
- jezelf voortdurend aanpassen aan anderen;
- moeite met grenzen stellen;
- conflicten vermijden;
- sociale contacten uit de weg gaan;
- het gevoel altijd op je hoede te moeten zijn.
Hoe kunnen deze klachten zich uiten in het dagelijks leven?
De gevolgen van CPTSS zijn vaak niet direct zichtbaar. Voorbeelden uit het dagelijks leven zijn:
- jezelf voortdurend wegcijferen om conflicten te voorkomen;
- overal toestemming voor vragen;
- complimenten moeilijk kunnen aannemen;
- jezelf overal de schuld van geven;
- bang zijn om fouten te maken;
- moeilijk "nee" kunnen zeggen;
- je terugtrekken uit sociale contacten;
- sterke emoties ervaren zonder precies te weten waarom;
- je voortdurend verantwoordelijk voelen voor het welzijn van anderen;
- moeite hebben om hulp te vragen.
Hoe kan de omgeving dit ervaren?
Voor partners, familieleden, vrienden of collega's zijn de gevolgen van CPTSS niet altijd gemakkelijk te begrijpen. De omgeving kan bijvoorbeeld merken dat iemand:
- erg onzeker lijkt;
- zichzelf voortdurend wegcijfert;
- moeilijk complimenten accepteert;
- zich snel schuldig voelt;
- veel bevestiging nodig lijkt te hebben;
- zich plotseling terugtrekt;
- moeite heeft met vertrouwen;
- heftig reageert op ogenschijnlijk kleine gebeurtenissen.
Veelvoorkomende misverstanden
1. "Mensen met CPTSS zijn gewoon erg onzeker."
Nee. Het negatieve zelfbeeld bij CPTSS is meestal het gevolg van langdurige traumatische ervaringen en is geen karaktereigenschap.
2. "Waarom ga je niet gewoon weg uit ongezonde relaties?"
Veel mensen met CPTSS hebben juist door hun traumatische verleden moeite met vertrouwen, grenzen stellen of het herkennen van gezonde relaties. Dat maakt het verlaten van een ongezonde situatie vaak ingewikkelder dan de omgeving denkt.
3. "Je reageert veel te emotioneel."
Heftige emoties of juist emotionele gevoelloosheid zijn vaak het gevolg van veranderingen in de manier waarop het stresssysteem en de emotieregulatie functioneren na langdurig trauma.
Wanneer is het verstandig hulp te zoeken?
Wanneer deze klachten langere tijd aanhouden en invloed hebben op werk, studie, relaties of het dagelijks functioneren, is het verstandig professionele hulp te zoeken. Ook wanneer traumatische ervaringen al jaren geleden hebben plaatsgevonden, kan behandeling nog steeds helpen. Veel mensen ervaren pas later in hun leven dat oude trauma's opnieuw invloed krijgen. Een huisarts, psycholoog of psychiater kan samen met de patiënt beoordelen welke behandeling het beste past.
Samenvatting
Mensen met CPTSS ervaren meestal dezelfde kernsymptomen als mensen met PTSS, aangevuld met drie belangrijke kenmerken: problemen met emotieregulatie, een negatief zelfbeeld en moeite met relaties. Deze klachten kunnen diep ingrijpen in het dagelijks leven en zijn vaak niet zichtbaar voor de omgeving. Veel reacties zijn ooit ontstaan als overlevingsstrategie tijdens langdurige traumatische ervaringen. Met passende behandeling, een veilige omgeving en begrip van naasten kunnen veel mensen stap voor stap leren omgaan met deze klachten en werken aan herstel.
Bronnen
Dit artikel is gebaseerd op:
- ICD-11 (International Classification of Diseases) – Wereldgezondheidsorganisatie (WHO)
- DSM-5-TR (Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders) – American Psychiatric Association (APA)
- Nederlandse multidisciplinaire richtlijnen voor trauma- en stressorgerelateerde stoornissen
- Internationale wetenschappelijke literatuur over Complexe Posttraumatische Stressstoornis (CPTSS)