Een van de meest kenmerkende symptomen van PTSS en CPTSS is het opnieuw beleven van een traumatische gebeurtenis. Dit wordt een herbeleving genoemd. Tijdens een herbeleving kan het voelen alsof de traumatische gebeurtenis opnieuw plaatsvindt. Hoewel iemand zich feitelijk in het heden bevindt, reageren de hersenen en het lichaam alsof het gevaar opnieuw aanwezig is. Herbelevingen kunnen onverwacht optreden en zijn meestal moeilijk te controleren. Ze kunnen een grote invloed hebben op het dagelijks leven en veel spanning veroorzaken.
Wat is een herbeleving?Goed om te weten
Niet iedereen met PTSS of CPTSS heeft even vaak herbelevingen. Bij de één staan herbelevingen op de voorgrond, terwijl een ander vooral last heeft van vermijding of voortdurende spanning.
Een herbeleving is meer dan een gewone herinnering. Bij een gewone herinnering weet iemand dat hij of zij terugdenkt aan iets uit het verleden. Bij een herbeleving voelt de herinnering vaak levensecht. Het lijkt alsof de gebeurtenis opnieuw gebeurt. Een herbeleving kan enkele seconden duren, maar ook minuten of langer aanhouden. Sommige mensen ervaren vooral korte indringende herinneringen, terwijl anderen een intensere vorm ervaren, zoals een flashback. Een herbeleving is geen bewuste keuze en betekent niet dat iemand "te veel aan het verleden denkt". Het is een gevolg van de manier waarop de hersenen een traumatische ervaring hebben opgeslagen.
Hoe herken je een herbeleving?
Herbelevingen kunnen zich op verschillende manieren uiten. Veelvoorkomende kenmerken zijn:
- plotselinge, indringende herinneringen;
- nachtmerries over het trauma;
- flashbacks;
- heftige emoties bij een herinnering;
- het gevoel dat de gebeurtenis opnieuw plaatsvindt;
- lichamelijke stressreacties, zoals hartkloppingen, zweten of trillen.
Wat kan een herbeleving uitlokken?
Een herbeleving ontstaat vaak door een trigger. Een trigger is een prikkel die de hersenen onbewust koppelen aan de traumatische gebeurtenis. Dat kan bijvoorbeeld zijn:
- een bepaalde geur;
- een hard geluid;
- muziek;
- een stem;
- een plaats;
- een persoon;
- een datum;
- een televisieprogramma;
- een nieuwsbericht;
- een bepaalde situatie.
Wat gebeurt er tijdens een herbeleving?
Tijdens een herbeleving reageert het stresssysteem alsof het gevaar opnieuw aanwezig is. Daardoor kunnen onder andere de volgende lichamelijke reacties optreden:
- een versnelde hartslag;
- zweten;
- trillen;
- gespannen spieren;
- oppervlakkige ademhaling;
- misselijkheid;
- duizeligheid.
Hoe kunnen herbelevingen zich uiten in het dagelijks leven?
Herbelevingen kunnen het dagelijks functioneren sterk beïnvloeden. Voorbeelden zijn:
- plotseling stilvallen tijdens een gesprek;
- schrikken van vuurwerk of harde knallen;
- emotioneel worden door een bepaalde geur of muziek;
- moeite hebben met autorijden na een ernstig verkeersongeval;
- slecht slapen door terugkerende nachtmerries;
- televisieprogramma's of nieuws vermijden;
- moeite hebben om zich te concentreren na een herbeleving;
- afspraken afzeggen uit angst voor onverwachte triggers.
Hoe kan de omgeving dit ervaren?
Voor partners, familieleden, vrienden of collega's is een herbeleving vaak moeilijk te herkennen. De omgeving kan merken dat iemand:
- plotseling stil wordt;
- schrikt zonder duidelijke aanleiding;
- ineens emotioneel reageert;
- afwezig lijkt;
- een ruimte onverwacht verlaat;
- moeite heeft om zich weer op een gesprek te concentreren.
Veelvoorkomende misverstanden
1. "Je denkt gewoon te veel aan het verleden."
Nee. Een herbeleving ontstaat niet doordat iemand bewust blijft nadenken over het trauma. Het is een automatische reactie van de hersenen op een traumatische herinnering.
2. "Waarom schrik je hier nog steeds van?"
Na een trauma kan het stresssysteem langdurig overgevoelig blijven. Ook jaren later kunnen bepaalde prikkels nog een herbeleving oproepen.
3. "Je moet jezelf er gewoon overheen zetten."
Herbelevingen zijn geen keuze. Ze verdwijnen meestal niet door wilskracht alleen. Bij veel mensen helpt een passende traumabehandeling om de klachten te verminderen. Wanneer is het verstandig hulp te zoeken? Het is normaal dat iemand kort na een traumatische gebeurtenis last heeft van indringende herinneringen. Wanneer herbelevingen regelmatig voorkomen, langer aanhouden of het dagelijks leven sterk beïnvloeden, is het verstandig professionele hulp te zoeken. Een huisarts, psycholoog of psychiater kan beoordelen of er sprake is van PTSS of CPTSS en welke behandeling passend is.
Samenvatting
Herbelevingen zijn één van de belangrijkste kenmerken van PTSS en CPTSS. Tijdens een herbeleving kan het voelen alsof een traumatische gebeurtenis opnieuw plaatsvindt. Dit kan gepaard gaan met intense emoties en lichamelijke stressreacties.Herbelevingen kunnen worden uitgelokt door triggers zoals geuren, geluiden, beelden of situaties die aan het trauma herinneren. Ze kunnen een grote invloed hebben op het dagelijks leven, maar zijn met passende behandeling vaak goed te verminderen.
Bronnen
Dit artikel is gebaseerd op:
- DSM-5-TR (Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders) – American Psychiatric Association (APA)
- ICD-11 (International Classification of Diseases) – Wereldgezondheidsorganisatie (WHO)
- Nederlandse multidisciplinaire richtlijnen voor trauma- en stressorgerelateerde stoornissen
- Internationale wetenschappelijke literatuur over PTSS, traumaverwerking en herbelevingen