Veel mensen denken bij een flashback aan een heftige scène uit een film, waarbij iemand volledig terug lijkt te zijn in een traumatische gebeurtenis. Hoewel dit inderdaad kan voorkomen, zien flashbacks er in werkelijkheid vaak heel anders uit. Een flashback is een intense vorm van een herbeleving waarbij iemand tijdelijk het gevoel kan hebben dat het trauma opnieuw plaatsvindt. Daarnaast kunnen mensen met CPTSS ook emotionele flashbacks ervaren. Daarbij staan niet zozeer beelden of herinneringen centraal, maar overweldigende emoties die horen bij een eerdere traumatische ervaring. Flashbacks kunnen beangstigend zijn en zijn vaak moeilijk te controleren.
Wat is een flashback?Goed om te weten
Niet iedereen met PTSS of CPTSS krijgt flashbacks. Sommige mensen hebben vooral nachtmerries of indringende herinneringen, terwijl anderen juist emotionele flashbacks ervaren.
Een flashback is een plotselinge, intense herbeleving waarbij de hersenen tijdelijk reageren alsof een traumatische gebeurtenis opnieuw plaatsvindt. Tijdens een flashback kan iemand:
- het gevoel hebben weer terug te zijn in de traumatische situatie;
- moeite hebben om het verschil tussen verleden en heden te ervaren;
- zeer sterke emoties voelen;
- lichamelijk reageren alsof er opnieuw gevaar is.
Wat is het verschil tussen een herinnering, een herbeleving en een flashback?
Deze begrippen worden vaak door elkaar gebruikt, maar betekenen niet hetzelfde.
1. Een herinnering
Bij een gewone herinnering weet iemand dat hij of zij terugdenkt aan een gebeurtenis uit het verleden.
2. Een herbeleving
Bij een herbeleving voelt een herinnering veel intenser. Er kunnen emoties en lichamelijke reacties optreden, maar iemand beseft meestal nog dat het om een herinnering gaat.
3. Een flashback
Bij een flashback kan het besef van tijd en plaats tijdelijk vervagen. Het voelt alsof de traumatische gebeurtenis opnieuw gebeurt. De reactie van het lichaam is vaak zeer heftig.
Emotionele flashbacks
Vooral mensen met CPTSS kunnen last hebben van emotionele flashbacks. Bij een emotionele flashback zijn er vaak geen duidelijke beelden of herinneringen aan het trauma. In plaats daarvan komen de gevoelens van vroeger plotseling en overweldigend terug. Iemand kan bijvoorbeeld ineens:
- intense angst voelen;
- zich diep schamen;
- zich waardeloos voelen;
- zich machteloos voelen;
- het gevoel hebben afgewezen of verlaten te worden.
Waardoor kunnen flashbacks ontstaan?
Flashbacks worden vaak uitgelokt door triggers. Dat kunnen zijn:
- een geur;
- een geluid;
- een bepaalde plaats;
- een persoon;
- een aanraking;
- een datum;
- een situatie;
- stress of vermoeidheid.
Hoe kunnen flashbacks zich uiten in het dagelijks leven?
Flashbacks kunnen een grote invloed hebben op het dagelijks functioneren. Voorbeelden zijn:
- plotseling verstijven tijdens een gesprek;
- schrikken van een onverwacht geluid;
- het gevoel hebben "even weg" te zijn;
- hevige paniek zonder duidelijke aanleiding;
- moeite hebben om na een flashback weer verder te gaan met dagelijkse bezigheden;
- situaties vermijden uit angst voor nieuwe flashbacks.
Hoe kan de omgeving dit ervaren?
Voor de omgeving zijn flashbacks vaak moeilijk te herkennen. Een partner, familielid of collega kan merken dat iemand:
- ineens stilvalt;
- afwezig lijkt;
- heftig schrikt;
- plotseling emotioneel reageert;
- de ruimte verlaat;
- nauwelijks aanspreekbaar lijkt.
Veelvoorkomende misverstanden
1. "Een flashback is hetzelfde als een herinnering."
Nee. Tijdens een flashback reageert het lichaam alsof het trauma opnieuw plaatsvindt.
2. "Je overdrijft."
Flashbacks zijn geen bewuste keuze en kunnen zeer intens zijn. Ze kunnen gepaard gaan met hevige lichamelijke stressreacties.
3. "Waarom reageer je zo heftig? Er is toch niets aan de hand?"
Bij een flashback reageert het brein op een oude traumatische herinnering. De emotionele reactie past vaak niet bij de huidige situatie, maar wel bij wat iemand vroeger heeft meegemaakt.
Wanneer is het verstandig hulp te zoeken?
Flashbacks kunnen een grote invloed hebben op het dagelijks leven. Wanneer zij regelmatig voorkomen, veel spanning veroorzaken of leiden tot vermijding van dagelijkse activiteiten, is het verstandig professionele hulp te zoeken. Een huisarts of behandelaar kan beoordelen welke behandeling passend is en helpen om flashbacks beter te leren herkennen en ermee om te gaan.
Samenvatting
Een flashback is een intense vorm van een herbeleving waarbij iemand tijdelijk het gevoel kan hebben dat een traumatische gebeurtenis opnieuw plaatsvindt. Bij CPTSS komen daarnaast ook emotionele flashbacks voor, waarbij vooral oude gevoelens van angst, schaamte of machteloosheid plotseling terugkeren .Flashbacks kunnen een grote invloed hebben op het dagelijks leven, maar met passende behandeling en ondersteuning leren veel mensen deze reacties beter herkennen en verminderen.
Bronnen
Dit artikel is gebaseerd op:
- ICD-11 (International Classification of Diseases) – Wereldgezondheidsorganisatie (WHO)
- DSM-5-TR (Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders) – American Psychiatric Association (APA)
- Nederlandse multidisciplinaire richtlijnen voor trauma- en stressorgerelateerde stoornissen
- Internationale wetenschappelijke literatuur over PTSS, CPTSS en traumagerelateerde dissociatieve verschijnselen