Emoties helpen ons om te reageren op wat er om ons heen gebeurt. Meestal kunnen mensen gevoelens zoals verdriet, boosheid, angst of blijdschap herkennen, ervaren en weer laten afnemen. Bij mensen met Complexe Posttraumatische Stressstoornis (CPTSS) verloopt dit proces vaak anders. Door langdurige of herhaalde traumatische ervaringen kan het moeilijk worden om emoties te reguleren. Dit wordt problemen met emotieregulatie genoemd. Sommige mensen ervaren emoties heel intens, terwijl anderen juist weinig of helemaal niets lijken te voelen. Beide reacties zijn mogelijke gevolgen van langdurig trauma.
Wat is emotieregulatie?Goed om te weten
Problemen met emotieregulatie betekenen niet dat iemand "overgevoelig" of "instabiel" is. Het zijn vaak gevolgen van een zenuwstelsel dat zich jarenlang heeft moeten aanpassen aan onveiligheid of chronische stress.
Emotieregulatie is het vermogen om emoties te herkennen, te begrijpen en ermee om te gaan. Dat betekent niet dat emoties worden onderdrukt. Gezonde emotieregulatie houdt in dat iemand gevoelens kan ervaren zonder er volledig door overspoeld te raken. Na langdurig trauma kan dit evenwicht verstoord raken. Het zenuwstelsel blijft sneller reageren op situaties die als onveilig worden ervaren, waardoor emoties heftiger of juist afgevlakt kunnen zijn.
Hoe herken je problemen met emotieregulatie?
Niet iedereen ervaart dezelfde klachten. Veelvoorkomende kenmerken zijn:
- plotselinge boosheid;
- intense angst;
- gevoelens van paniek;
- verdriet dat moeilijk onder controle te krijgen is;
- snel geëmotioneerd raken;
- moeite hebben om emoties te benoemen;
- emotionele gevoelloosheid;
- wisselende stemmingen;
- het gevoel de controle over emoties kwijt te raken.
Waarom ontstaan deze problemen?
Tijdens langdurige traumatische ervaringen staat het lichaam vaak voortdurend in een staat van paraatheid. Het zenuwstelsel leert zich voortdurend aan te passen aan gevaar, spanning en onvoorspelbaarheid. Hierdoor kan het moeilijker worden om emoties op een rustige manier te verwerken. Bij sommige mensen leidt dit tot zeer heftige emoties, terwijl anderen emoties juist lijken af te sluiten als bescherming tegen overweldigende gevoelens. Beide reacties zijn begrijpelijke overlevingsmechanismen.
Hoe kunnen problemen met emotieregulatie zich uiten in het dagelijks leven?
Problemen met emotieregulatie kunnen op veel manieren zichtbaar worden. Voorbeelden zijn:
- onverwacht huilen;
- snel boos worden;
- hevige schrikreacties;
- dichtklappen tijdens een conflict;
- moeite hebben om gevoelens onder woorden te brengen;
- jezelf terugtrekken wanneer emoties te sterk worden;
- lang blijven piekeren na een gebeurtenis;
- emoties wegdrukken totdat ze plotseling naar buiten komen.
Hoe kan de omgeving dit ervaren?
Voor partners, familieleden, vrienden of collega's zijn problemen met emotieregulatie vaak moeilijk te begrijpen. De omgeving kan merken dat iemand:
- plotseling emotioneel reageert;
- snel geïrriteerd raakt;
- zich onverwacht terugtrekt;
- moeite heeft om gevoelens te bespreken;
- heftig reageert op situaties die voor anderen klein lijken;
- soms juist weinig emotie toont.
Veelvoorkomende misverstanden
1. "Je bent gewoon overgevoelig."
Problemen met emotieregulatie zijn geen karaktereigenschap, maar kunnen het gevolg zijn van langdurige traumatische ervaringen.
2. "Waarom blijf je zo lang boos of verdrietig?"
Na trauma kan het langer duren voordat het zenuwstelsel weer tot rust komt. Daardoor kunnen emoties intenser zijn of langer aanhouden.
3. "Je moet je emoties gewoon beter beheersen."
Mensen met CPTSS willen hun emoties vaak juist graag beter reguleren. Dat lukt alleen niet altijd, omdat het stresssysteem anders is gaan functioneren.
Wanneer is het verstandig hulp te zoeken?
Wanneer emoties regelmatig zo heftig zijn dat zij het dagelijks leven beïnvloeden, of wanneer iemand zich juist langdurig emotioneel afgevlakt voelt, is het verstandig professionele hulp te zoeken. Een behandelaar kan helpen om inzicht te krijgen in deze reacties en vaardigheden aan te leren om emoties beter te herkennen en ermee om te gaan.
Samenvatting
Problemen met emotieregulatie zijn een belangrijk kenmerk van CPTSS. Mensen kunnen emoties veel intenser ervaren of zich juist emotioneel verdoofd voelen. Deze reacties zijn vaak het gevolg van een zenuwstelsel dat zich jarenlang heeft aangepast aan onveiligheid en chronische stress. Met passende behandeling en ondersteuning kunnen veel mensen leren hun emoties beter te herkennen en stap voor stap meer grip op hun gevoelens krijgen.
Bronnen
Dit artikel is gebaseerd op:
- ICD-11 (International Classification of Diseases) – Wereldgezondheidsorganisatie (WHO)
- DSM-5-TR (Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders) – American Psychiatric Association (APA)
- Nederlandse multidisciplinaire richtlijnen voor trauma- en stressorgerelateerde stoornissen
- Internationale wetenschappelijke literatuur over CPTSS, emotieregulatie en traumaverwerking