Veel mensen met PTSS en vooral met CPTSS ervaren gevoelens van leegte of vervreemding. Zij kunnen het gevoel hebben dat zij zichzelf zijn kwijtgeraakt of dat zij niet meer echt verbonden zijn met andere mensen. Sommigen beschrijven het alsof zij "op de automatische piloot" leven. Anderen voelen zich emotioneel afgevlakt of ervaren weinig plezier, zelfs bij activiteiten die vroeger belangrijk voor hen waren. Deze gevoelens kunnen verwarrend en beangstigend zijn, maar komen regelmatig voor na langdurige of ingrijpende traumatische ervaringen.
Wat wordt bedoeld met leegte?Goed om te weten
Gevoelens van leegte of vervreemding betekenen niet dat iemand geen emoties meer heeft. Vaak zijn emoties tijdelijk afgevlakt of moeilijk toegankelijk als beschermingsreactie van het brein.
Gevoelens van leegte kunnen zich op verschillende manieren uiten. Mensen beschrijven bijvoorbeeld:
- een gevoel van innerlijke leegte;
- nergens echt van kunnen genieten;
- het gevoel dat er iets ontbreekt;
- weinig verbondenheid met zichzelf;
- weinig toekomstperspectief;
- het gevoel alleen maar te "bestaan" in plaats van echt te leven.
Wat is vervreemding?
Vervreemding betekent dat iemand zich niet meer verbonden voelt met zichzelf, andere mensen of de wereld om zich heen. Dat kan zich uiten als:
- "Ik herken mezelf niet meer."
- "Ik voel me anders dan vroeger."
- "Het lijkt alsof ik er niet echt bij hoor."
- "Ik voel afstand tot andere mensen."
- "Ik kijk naar mijn leven alsof het iemand anders is."
Waarom ontstaan deze gevoelens?
Tijdens langdurige traumatische ervaringen probeert het brein zichzelf te beschermen tegen overweldigende emoties. Sommige mensen ervaren daardoor minder toegang tot hun gevoelens of raken het contact met hun eigen behoeften langzaam kwijt. Wanneer iemand jarenlang bezig is geweest met overleven, blijft er vaak weinig ruimte over om ontspanning, plezier of verbondenheid te ervaren. Deze beschermingsreactie kan ook blijven bestaan wanneer de traumatische situatie al voorbij is. Hoe kunnen leegte en vervreemding zich uiten in het dagelijks leven?Veel mensen herkennen bijvoorbeeld:
- moeite hebben om plezier te ervaren;
- zich emotioneel afgesloten voelen;
- weinig motivatie hebben;
- zich een buitenstaander voelen;
- moeite hebben om contact te maken met anderen;
- het gevoel hebben jezelf kwijt te zijn;
- weinig interesse hebben in hobby's of sociale activiteiten;
- moeite hebben om te ontdekken wat je zelf belangrijk vindt.
Hoe kan de omgeving dit ervaren?
Voor partners, familieleden of vrienden zijn deze gevoelens vaak moeilijk zichtbaar. De omgeving kan denken:
- "Je lijkt zo afstandelijk."
- "Je bent niet meer jezelf."
- "Waarom geniet je nergens meer van?"
- "Waarom reageer je zo vlak?"
Veelvoorkomende misverstanden
1. "Je bent gewoon ongeïnteresseerd."
Nee. Veel mensen willen juist graag weer genieten, maar merken dat dit moeilijk is geworden.
2. "Je bent depressief."
Gevoelens van leegte kunnen voorkomen bij een depressie, maar ook bij PTSS of CPTSS. Soms komen beide aandoeningen naast elkaar voor.
3. "Je bent jezelf kwijt."
Veel mensen ervaren dit inderdaad zo. Dat betekent echter niet dat hun persoonlijkheid verdwenen is. Na behandeling en herstel ervaren veel mensen geleidelijk weer meer verbinding met zichzelf.
Wanneer is het verstandig hulp te zoeken?
Wanneer gevoelens van leegte, vervreemding of emotionele afsluiting langere tijd aanhouden of het dagelijks leven beïnvloeden, is het verstandig professionele hulp te zoeken. Een behandelaar kan helpen om deze gevoelens beter te begrijpen en stap voor stap weer meer contact te maken met emoties, behoeften en andere mensen.
Samenvatting
Gevoelens van leegte en vervreemding komen regelmatig voor bij PTSS en vooral bij CPTSS. Veel mensen voelen zich afgesneden van zichzelf, van anderen of van het leven. Deze gevoelens zijn vaak een gevolg van langdurige traumatische ervaringen en een beschermingsreactie van het brein. Met passende behandeling en een veilige omgeving ervaren veel mensen geleidelijk weer meer verbondenheid, plezier en contact met zichzelf en hun omgeving.
Bronnen
Dit artikel is gebaseerd op:
- ICD-11 (International Classification of Diseases) – Wereldgezondheidsorganisatie (WHO)
- DSM-5-TR (Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders) – American Psychiatric Association (APA)
- Nederlandse multidisciplinaire richtlijnen voor trauma- en stressorgerelateerde stoornissen
- Internationale wetenschappelijke literatuur over PTSS, CPTSS, emotionele vervreemding, dissociatie en traumagerelateerde identiteitsproblemen