19. Identiteitsproblemen bij CPTSS

[PTSSAdmin]

Op deze informatie kunt u hier niet reageren.

Veel mensen met Complexe Posttraumatische Stressstoornis (CPTSS) hebben het gevoel dat zij zichzelf zijn kwijtgeraakt. Zij weten soms niet meer wie zij zijn, wat zij belangrijk vinden of welke keuzes echt bij hen passen. Dit worden identiteitsproblemen genoemd. Vooral wanneer iemand langdurig heeft geleefd in een onveilige omgeving, kan het moeilijk worden om een stabiel gevoel van eigen identiteit te ontwikkelen. Het voortdurend moeten aanpassen aan anderen of bezig zijn met overleven laat vaak weinig ruimte over om jezelf te leren kennen.

Goed om te weten
Identiteitsproblemen betekenen niet dat iemand geen persoonlijkheid heeft. Vaak is de eigen identiteit onder druk komen te staan door langdurige traumatische ervaringen.

Wat is identiteit?
Identiteit is het beeld dat iemand van zichzelf heeft. Het gaat onder andere over:

• wie je bent;
• wat je belangrijk vindt;
• welke normen en waarden je hebt;
• wat je leuk vindt;
• welke dromen of doelen je hebt;
• hoe je jezelf ziet.

Een gezonde identiteit ontwikkelt zich meestal geleidelijk tijdens de jeugd en volwassenheid. Wanneer iemand jarenlang leeft in een situatie van angst, geweld, misbruik of voortdurende controle, kan deze ontwikkeling worden verstoord.

Zelfbeeld en identiteit
Hoewel deze begrippen vaak door elkaar worden gebruikt, betekenen zij niet hetzelfde.

Zelfbeeld gaat over hoe je jezelf beoordeelt.Bijvoorbeeld:

• "Ik ben niet goed genoeg."
• "Ik ben waardeloos."
• "Ik kan niets."

Identiteit gaat over de vraag:

• Wie ben ik?
• Wat wil ik?
• Wat past bij mij?
• Waar geloof ik in?

Iemand kan dus een negatief zelfbeeld hebben én toch weten wie hij of zij is. Andersom kan iemand ook moeite hebben met zijn identiteit zonder voortdurend negatief over zichzelf te denken. Bij CPTSS komen beide vaak samen voor.

Waarom ontstaan identiteitsproblemen?
Tijdens langdurig trauma staat overleven centraal.Veel mensen leren om:

• zich voortdurend aan te passen;
• conflicten te vermijden;
• eigen gevoelens weg te stoppen;
• vooral rekening te houden met anderen.

Wanneer dit jarenlang duurt, blijft er weinig ruimte over om de eigen persoonlijkheid verder te ontwikkelen.Sommige mensen weten daardoor later nauwelijks nog wat zij zelf willen of voelen.

Hoe kunnen identiteitsproblemen zich uiten?
Veel mensen herkennen bijvoorbeeld:

• niet weten wie je werkelijk bent;
• moeite hebben met het nemen van beslissingen;
• voortdurend twijfelen aan jezelf;
• jezelf aanpassen aan anderen;
• geen duidelijke eigen mening durven geven;
• moeite hebben om grenzen aan te geven;
• niet weten wat je leuk vindt;
• weinig vertrouwen hebben in eigen keuzes;
• voortdurend bevestiging zoeken.

Sommige mensen omschrijven het alsof zij jarenlang hebben geleefd volgens de verwachtingen van anderen.

Hoe kan dit zich uiten in het dagelijks leven?
Identiteitsproblemen kunnen invloed hebben op veel onderdelen van het leven. Bijvoorbeeld:

• moeite hebben met het kiezen van een opleiding of baan;
• relaties aangaan waarin je jezelf wegcijfert;
• steeds de wensen van anderen belangrijker vinden dan die van jezelf;
• moeite hebben om "nee" te zeggen;
• onzeker zijn over grote beslissingen;
• niet weten waar je gelukkig van wordt.

Hierdoor kunnen mensen het gevoel krijgen dat zij geen regie hebben over hun eigen leven.

Hoe kan de omgeving dit ervaren?
Voor de omgeving is dit niet altijd gemakkelijk te begrijpen. Partners, familieleden of vrienden kunnen denken:

• "Waarom weet je nooit wat je zelf wilt?"
• "Waarom verander je steeds van mening?"
• "Waarom pas je je altijd aan?"
• "Waarom durf je geen keuzes te maken?"

Voor iemand met CPTSS zijn deze reacties vaak het gevolg van jarenlang leven in een onveilige of onvoorspelbare omgeving. Veiligheid en ruimte om eigen keuzes te maken zijn belangrijke voorwaarden om een eigen identiteit verder te ontwikkelen.

Veelvoorkomende misverstanden
1. "Je hebt gewoon geen eigen mening."
Veel mensen met CPTSS hebben wel degelijk een eigen mening, maar vinden het moeilijk deze uit te spreken uit angst voor afwijzing of conflict.
2. "Je bent onzeker."
Onzekerheid kan een onderdeel zijn van identiteitsproblemen, maar identiteit gaat veel verder dan alleen zelfvertrouwen.
3. "Je moet gewoon jezelf zijn."
Voor iemand die jarenlang heeft moeten overleven, is het soms juist moeilijk om te ontdekken wie die "zelf" eigenlijk is.

Wanneer is het verstandig hulp te zoeken?
Wanneer identiteitsproblemen leiden tot voortdurende onzekerheid, relatieproblemen of moeite met belangrijke keuzes, is het verstandig professionele hulp te zoeken. Veel traumabehandelingen besteden aandacht aan het ontwikkelen van een positiever zelfbeeld, het herkennen van eigen behoeften en het stap voor stap opbouwen van een stabiel gevoel van identiteit.

Samenvatting
Identiteitsproblemen komen vooral voor bij mensen met CPTSS. Langdurige traumatische ervaringen kunnen ervoor zorgen dat iemand het contact met zichzelf kwijtraakt en moeite krijgt om eigen gevoelens, wensen en grenzen te herkennen. Met passende behandeling, veilige relaties en ruimte voor persoonlijke ontwikkeling leren veel mensen geleidelijk weer ontdekken wie zij zijn en wat voor hen belangrijk is.

Bronnen
Dit artikel is gebaseerd op:

• ICD-11 (International Classification of Diseases) – Wereldgezondheidsorganisatie (WHO)
• DSM-5-TR (Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders) – American Psychiatric Association (APA)
• Nederlandse multidisciplinaire richtlijnen voor trauma- en stressorgerelateerde stoornissen
• Internationale wetenschappelijke literatuur over CPTSS, identiteitsontwikkeling, zelfbeeld en persoonlijk functioneren