Veel mensen met PTSS of CPTSS worstelen met gevoelens van schuld en schaamte. Deze gevoelens kunnen lang blijven bestaan, zelfs wanneer iemand rationeel weet dat hij of zij geen schuld draagt aan wat er is gebeurd. Schuld en schaamte kunnen het herstel vertragen. Ze beïnvloeden hoe je naar jezelf kijkt, hoe je contact maakt met anderen en hoe gemakkelijk je hulp durft te vragen. Het goede nieuws is dat je kunt leren om deze gevoelens beter te begrijpen en er stap voor stap anders mee om te gaan.
Erken dat deze gevoelens vaak voorkomenGoed om te weten
Wil je meer weten over schuld en schaamte bij PTSS en CPTSS? Lees dan ook Thema 2 – Deel 16: Schuld, schaamte en zelfverwijt.
Veel mensen denken dat zij de enige zijn die zich zo voelen. Dat is niet zo. Gevoelens van schuld en schaamte komen veel voor na traumatische ervaringen. Ze zijn een bekende reactie op gebeurtenissen waarbij iemand zich machteloos, bedreigd of vernederd heeft gevoeld. Alleen al weten dat deze gevoelens veel voorkomen, kan helpen om minder alleen te staan.
Onderzoek waar het schuldgevoel vandaan komt
Niet ieder schuldgevoel is hetzelfde. Soms gaat het om verantwoordelijkheid voor iets wat je daadwerkelijk hebt gedaan. Veel vaker gaat het om onterecht schuldgevoel. Bijvoorbeeld:
- "Ik had het moeten voorkomen."
- "Ik had harder moeten vechten."
- "Waarom ben ik niet weggegaan?"
Wees voorzichtig met jezelf veroordelen
Veel mensen spreken veel harder tegen zichzelf dan zij ooit tegen een ander zouden doen. Vraag jezelf eens af: "Zou ik hetzelfde zeggen tegen een vriend of vriendin die hetzelfde heeft meegemaakt?" Vaak is het antwoord nee. Probeer daarom bewust een vriendelijkere en realistischere manier van naar jezelf kijken te ontwikkelen. Dat kost tijd, maar kan een belangrijke stap zijn in het herstel.
Schaamte groeit in stilte
Schaamte zorgt er vaak voor dat mensen zich terugtrekken. Juist daardoor kan schaamte sterker worden. Wanneer het veilig voelt, kan het helpen om je gevoelens te bespreken met een behandelaar of iemand die je vertrouwt. Het delen van je verhaal betekent niet dat de gevoelens direct verdwijnen, maar veel mensen ervaren wel meer begrip en minder eenzaamheid.
Zelfcompassie helpt bij herstel
Zelfcompassie betekent dat je jezelf met dezelfde vriendelijkheid behandelt als iemand anders die iets ingrijpends heeft meegemaakt. Dat betekent niet dat je alles goed hoeft te vinden wat er is gebeurd. Het betekent wel dat je erkent dat je als mens hebt geleden en dat je jezelf niet voortdurend hoeft te veroordelen. Zelfcompassie is een vaardigheid die je kunt ontwikkelen.
Geef herstel de tijd
Gevoelens van schuld en schaamte verdwijnen meestal niet van de ene op de andere dag. Vaak worden zij geleidelijk minder wanneer:
- traumatische herinneringen worden verwerkt;
- je meer inzicht krijgt in je reacties;
- je leert milder naar jezelf te kijken;
- je positieve ervaringen opdoet.
Wat kan de omgeving doen?
Partners, familieleden of vrienden kunnen helpen door:
- zonder oordeel te luisteren;
- gevoelens serieus te nemen;
- geen goedbedoelde opmerkingen te maken zoals "je moet het loslaten";
- begrip te tonen voor de moeite die iemand met zichzelf heeft.
Veelvoorkomende valkuilen
1. Alles op jezelf betrekken
Na een traumatische gebeurtenis nemen mensen soms meer verantwoordelijkheid op zich dan terecht is.
2. Denken dat schaamte vanzelf verdwijnt
Schaamte wordt vaak kleiner wanneer je er op een veilige manier over kunt praten.
3. Jezelf blijven vergelijken met anderen
Iedereen reageert anders op trauma. Vergelijk jouw herstel daarom niet met dat van anderen.
Wanneer is professionele hulp belangrijk?
Wanneer schuld- of schaamtegevoelens zo sterk zijn dat zij het dagelijks functioneren beperken of leiden tot somberheid, sociale terugtrekking of een negatief zelfbeeld, is het belangrijk dit met een behandelaar te bespreken. Traumabehandeling kan helpen om deze gevoelens beter te begrijpen en stap voor stap te verminderen.
Praktische tips
- Vraag jezelf af of jouw schuldgevoel gebaseerd is op feiten of op zelfverwijt achteraf.
- Oefen met vriendelijker tegen jezelf spreken.
- Deel je gevoelens met iemand die je vertrouwt.
- Schrijf op wat je tegen een goede vriend zou zeggen in dezelfde situatie.
- Geef jezelf de tijd; verandering ontstaat meestal geleidelijk.
Schuld en schaamte komen veel voor bij PTSS en CPTSS en kunnen het herstel bemoeilijken. Door inzicht te krijgen in deze gevoelens, milder naar jezelf te leren kijken en steun te zoeken, ervaren veel mensen dat de invloed van schuld en schaamte geleidelijk afneemt. Je hoeft deze gevoelens niet alleen te dragen.
Bronnen
Dit artikel is gebaseerd op:
- DSM-5-TR (Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders) – American Psychiatric Association (APA).
- ICD-11 (International Classification of Diseases) – Wereldgezondheidsorganisatie (WHO).
- Nederlandse multidisciplinaire richtlijnen voor trauma- en stressorgerelateerde stoornissen.
- Internationale wetenschappelijke literatuur over PTSS, zelfcompassie, schuld, schaamte en herstelgerichte zorg.