PTSS en CPTSS worden vaak gezien als psychische aandoeningen. Toch ervaren veel mensen ook lichamelijke klachten. Na een traumatische gebeurtenis kan het stresssysteem langdurig actief blijven. Hierdoor veranderen niet alleen gedachten en emoties, maar kunnen ook verschillende processen in het lichaam ontregeld raken. Lichamelijke klachten kunnen een grote invloed hebben op het dagelijks leven en worden niet altijd direct in verband gebracht met trauma.
Waarom kan trauma lichamelijke klachten veroorzaken?Goed om te weten
Lichamelijke klachten kunnen verschillende oorzaken hebben. Heb je klachten die aanhouden, verergeren of je ongerust maken? Neem dan altijd contact op met een huisarts of andere zorgverlener voor een goede beoordeling.
Tijdens een traumatische gebeurtenis bereidt het lichaam zich automatisch voor om te overleven. Het autonome zenuwstelsel wordt geactiveerd en het lichaam maakt stresshormonen aan, zoals adrenaline en cortisol. Hierdoor stijgen onder andere de hartslag, de bloeddruk en de alertheid. Dit helpt om snel te kunnen reageren op gevaar. Normaal gesproken schakelt het lichaam weer terug naar een toestand van rust zodra het gevaar voorbij is. Bij PTSS en CPTSS gebeurt dat niet altijd goed. Het stresssysteem kan langdurig ontregeld blijven, waardoor het lichaam sneller reageert op stress en meer moeite heeft om weer tot rust te komen. Deze langdurige ontregeling van het zenuwstelsel en de stresshormonen kan bijdragen aan zowel psychische als lichamelijke klachten.
Wat is de rol van cortisol?
Cortisol wordt vaak het stresshormoon genoemd. Het helpt het lichaam om energie vrij te maken, ontstekingsreacties te reguleren en om te gaan met stressvolle situaties. Er wordt soms gezegd dat mensen met PTSS "te veel" of juist "te weinig" cortisol hebben. In werkelijkheid is dat te eenvoudig. Uit wetenschappelijk onderzoek blijkt dat bij PTSS en CPTSS vooral de regulatie van het stresssysteem verstoord kan zijn. De hoeveelheid cortisol kan per persoon verschillen en kan ook veranderen in de loop van de tijd. Het gaat daarom niet alleen om cortisol zelf, maar om de samenwerking tussen de hersenen, het zenuwstelsel en de hormonen die het lichaam helpen om met stress om te gaan.
Veelvoorkomende lichamelijke klachten
Niet iedereen ervaart dezelfde klachten.Veelvoorkomende lichamelijke klachten zijn:
- aanhoudende vermoeidheid;
- gespannen spieren;
- nek- en schouderklachten;
- hoofdpijn;
- migraine;
- rugpijn;
- hartkloppingen;
- duizeligheid;
- benauwdheid;
- maag- en darmklachten;
- misselijkheid;
- prikkelbare darmklachten;
- slaapproblemen;
- verhoogde schrikreacties;
- chronische pijn.
Andere lichamelijke klachten die kunnen voorkomen
Sommige mensen ervaren daarnaast:
- kaakklemmen of tandenknarsen;
- oorsuizen (tinnitus);
- overmatig zweten;
- trillen;
- een droge mond;
- veranderingen in eetlust;
- veranderingen in gewicht;
- verminderde weerstand;
- seksuele klachten;
- menstruatieklachten;
- weinig energie of conditieverlies.
Hoe kunnen lichamelijke klachten zich uiten in het dagelijks leven?
Lichamelijke klachten kunnen dagelijkse activiteiten flink beïnvloeden. Voorbeelden zijn:
- snel uitgeput zijn na een drukke dag;
- moeite hebben om te sporten;
- slecht slapen en daardoor overdag weinig energie hebben;
- vaak last hebben van hoofdpijn;
- voortdurend gespannen schouders;
- buikklachten tijdens stress;
- hartkloppingen zonder lichamelijke inspanning;
- moeite hebben om te ontspannen;
- sneller ziek worden tijdens langdurige stress.
Hoe kan de omgeving dit ervaren?
Voor de omgeving zijn lichamelijke klachten soms lastig te begrijpen. Partners, familieleden of collega's kunnen denken:
- "Je ziet er toch goed uit?"
- "Je bent toch niet ziek?"
- "Misschien zit het tussen je oren."
Veelvoorkomende misverstanden
1. "PTSS is alleen een psychische aandoening."
Nee. Trauma kan invloed hebben op zowel het brein als het lichaam.
2. "Alle lichamelijke klachten komen door PTSS."
Nee. Lichamelijke klachten kunnen veel verschillende oorzaken hebben. Daarom is het belangrijk om nieuwe of aanhoudende klachten altijd medisch te laten beoordelen.
3. "De klachten zitten tussen je oren."
Nee. Langdurige ontregeling van het stresssysteem kan leiden tot echte lichamelijke klachten, ook wanneer er geen duidelijke lichamelijke afwijking wordt gevonden.
4. "Het gaat alleen om cortisol."
Nee. Cortisol speelt een belangrijke rol, maar PTSS en CPTSS beïnvloeden het hele stresssysteem, waaronder het autonome zenuwstelsel en de samenwerking tussen hersenen en hormonen.
Wanneer is het verstandig hulp te zoeken?
Neem contact op met een huisarts wanneer lichamelijke klachten:
- lang aanhouden;
- verergeren;
- plotseling ontstaan;
- het dagelijks leven beïnvloeden;
- gepaard gaan met andere alarmerende symptomen.
Samenvatting
Veel mensen met PTSS of CPTSS ervaren ook lichamelijke klachten. Dit hangt waarschijnlijk samen met een langdurig ontregeld stresssysteem, waarbij onder andere het autonome zenuwstelsel en stresshormonen zoals adrenaline en cortisol betrokken zijn. Hierdoor kunnen klachten ontstaan zoals vermoeidheid, spierpijn, hoofdpijn, hartkloppingen, maag- en darmklachten en slaapproblemen. Lichamelijke klachten zijn echt en verdienen altijd serieuze aandacht. Tegelijkertijd is het belangrijk om nieuwe of aanhoudende klachten medisch te laten beoordelen, zodat andere oorzaken kunnen worden uitgesloten en passende behandeling kan worden ingezet.
Bronnen
Dit artikel is gebaseerd op:
- DSM-5-TR (Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders) – American Psychiatric Association (APA)
- ICD-11 (International Classification of Diseases) – Wereldgezondheidsorganisatie (WHO)
- Nederlandse multidisciplinaire richtlijnen voor trauma- en stressorgerelateerde stoornissen
- Internationale wetenschappelijke literatuur over PTSS, CPTSS, neurobiologie, de HPA-as en de invloed van chronische stress op het lichaam